Sanatla aklayıp temizlemek… (2)

Ali Rıza Avcan

Batı dillerinde “artwash” ya da “artwashing”, bizim dilimizde de “sanatla yıkamak” olarak adlandırılan büyük sermayenin topluma, kentlere ve doğaya verdikleri büyük zararları sanatla gizleme çabasının İzmir örneği olarak karşımıza çıkan Türkerler İnşaat‘ın 2016-2023 döneminde yaptığı Mahall Bomonti İzmir gökdeleni ve Folkart İnşaat‘ın hem Uluslararası İzmir Fuarı sponsorlukları hem de kentin birçok yerine yaptığı devasa gökdelenler ve son iki yılda İzmir Büyükşehir Belediyesi ile birlikte açtığı Mustafa Kemal Atatürk ve Nazım Hikmet sergilerini geçtiğimiz haftaki yazımda ele alarak bunun hem doğruluk, dürüstlük gibi insani değerlere hem de sanata ve sanatçıya büyük bir haksızlık olduğunu anlatmaya çalışmıştım.

Bu haftaki ikinci ve son yazımda ise Arkas Holding ile İzmir Büyükşehir Belediyesi‘nin “artwashing” adına yaptığı uygulamaları ele alarak nasıl bir sahtekarlıkla, nasıl bir dolandırıcılıkla karşı karşıya olduğumuzu dile getirmeye çalışacağım.

Gizlice ya da fark ettirmemek için gösterişle yapılan aklama, temizlik işleri…

1711-1815 döneminde İzmir‘e gelip yerleşen Arkas ailesi mensuplarından Gabriel Jean-Baptiste Arcas, 1902 yılında iki Fransız ortağı (Tissot/Champsaur) ile birlikte bir uluslararası taşımacılık şirketi kurar. 1964 yılında ailenin diğer bir ferdi Lucien Gabriel Arkas‘ın Lucien Arkas Vapur Acenteliği‘ni kurması ile birlikte firma büyüyerek, 1978’de ülkemizden Avrupa‘ya konteyner yüklemesini yapan ilk firma olmuş, 1979 yılında da Arkas Denizcilik ve Nakliyat A.Ş. adını almış ve 2000’lerin başında ise holdingleşmiştir. Holdinge dahil şirketlerin sayısı 2002 yılında 26’ya, 2005’de 38’e, 2026’da 66’ya, çalışan sayısı ise 2002’de 2.577’ye, 2005’de 4.000’e, 2026’da 8.300’e ulaşmıştır. (1)

Holding genellikle denizcilik, lojistik ve liman işletmeciliği konularında faaliyet göstermekle birlikte petrol, enerji, gıda, içecek, otomotiv, sigorta, turizm, spor, inşaat, endüstriyel makine, bilgi sistemleri ve eğitim alanlarında da faaliyet göstermekte, konsolide aktif büyüklüğü ile toplam sermayesi kamuya açıklanmadığı için bilinmemektedir. 2025 yılında en fazla vergi veren İzmir şirketleri arasında yer almamakla birlikte yönetim kurulu başkanı Lucien Arkas yaklaşık 20 yıldır İzmir bireysel gelir vergisi rekortmeni olup 2025 yılı listesinde 52 milyon 45 bin TL’lık tahakkuk eden gelir vergisi ile 11. sırada yer almıştır. Yönetim kurulu başkan vekili Bernard Arkas ise ilk 50 listesinde ismini açıklayan mükellefler arasındadır. (1)

Arkas Holding, 2000’li yılların başında İzmir Alsancak Limanı‘nı almaya, 2004 yılında Gediz Deltası‘ndaki İtalyanlara ait tarihi tuz iskelesinin bulunduğu Degaj bölgesinde Akdeniz‘in en büyük yüzer limanını yapmaya, 2007 yılında da İzmir Ticaret Odası ve İzmir Ekonomi Üniversitesi ile işbirliği içinde, şimdilerde Kültür Sanat Fabrikası olarak anılan Alsancak Tarihi Sigara Fabrikası‘nı alıp orada bir kültür sanat merkezi yapmaya niyetlenmiş olsa da; batı kökenli Hıristiyan Levanten bir aileye ait olması nedeniyle hem DSP-MHP-ANAP koalisyonu, hem de 2002 sonrasında tek başına iktidara gelen AKP tarafından tercih edilmemiş, onun yerine 2020’de 39 şirketten ibaret yapısını farklı sektörlerde çalışan 66 şirkete çıkararak büyümeyi tercih etmiştir.

Arkas Holding’in 2004 yılında Gediz Nehri Deltası’nda İzmir Kuş Cenneti yakınında yapmak istediği yüzer liman maketi…
Arkas yöneticileri liman inşaatını tanıtmak amacıyla Degaj Bölgesi’nde… Tarih: 2004
2004 yılında Arkas Holding’in hışmına uğrayıp betona boğulan Gediz Nehri Deltası Degaj Bölgesi’nin bugünkü hali…

Arkaslar‘ın anne tarafını oluşturan Pagy ailesi Fransa‘nın Marsilya kentinden İzmir‘e, baba tarafını oluşturan Arkas ailesi ise önce Adriyatik kıyısındaki Ragusa (bugünkü Dubrovnik) kentinden Yunanistan‘ın Korfu adasına, daha sonra da İzmir‘e gelip deniz ticareti ile zenginleştiği için batı kökenli burjuva bir aile olarak sahip oldukları zenginliği sergileyen sanat nesneleri toplamış, bu amaçla resim, heykel, büst, halı, zırh, miğfer, silah, cam obje, kitap ve denizcilik malzemeleriyle gemi maketlerinden oluşan koleksiyonlar oluşturarak Levant olarak adlandırılan Doğu Akdeniz limanlarıyla ticaret yaptıkları Avrupa kentlerinde kendi toplumsal statülerini arttırmışlar, Fransa ve İtalya gibi ülkelerden aldıkları ulusal ve uluslararası madalya, nişan, unvan ve ödüllerle ailenin kültür ve sanat konusundaki itibarını güçlendirmişler ve 2011-2026 döneminde hem kendilerine ait koleksiyonları hem de diğer sanat eserlerini sergilemek amacıyla 8 adet sanat merkezini (9 Kasım 2011’de Arkas Sanat Alsancak, 2012’de Arkas Deniz Tarihi Merkezi, Eylül 2020’de Arkas Sanat Urla, 2023’de Arkas Sanat Bornova, Temmuz 2024’de Arkas Sanat Alaçatı, 2024’de Arkas Academia, Eylül 2025’de Arkas Sanat Göztepe, Nisan 2026’da da Bayraklı‘daki Lucien Arkas Sanat) açmıştır.

Arkas ailesi batı normlarında sanatsever, koleksiyoncu ve sanatı destekleyen bir holding olarak 2011’den bu yana İzmir ve İstanbul‘da aşağıdaki tabloda yazılı olan 33 adet sergiyi düzenlemişse de sırf kar edip daha fazla para kazanma hırsı ile yer yer ya da zaman zaman insan ve diğer canlılarla toplumun ve çevrenin zararına işler yapmakta da beis görmemiştir. 2004 yılında Arkas‘ın Gediz Deltası‘nda İzmir Kuş Cenneti‘ne yakın tarihi İtalyan tuz iskelesi çevresinde o bölgenin doğal değerlerini dikkate almaksızın yapmak istediği 300 milyon dolar maliyetli Avrupa‘nın en büyük yüzer konteyner limanı projesinin, bölgenin İzmir Kuş Cenneti olarak ilan edilmesi sayesinde Arkas‘ın hışmından sevgili “kuşçu hocamız” Prof. Dr. Mehmet Sıkı‘nın çetin mücadelesi sayesinde kurtarılmış olması bu durumun en iyi örneğidir. (2)

Diğer örnekler ise Arkas Holding yönetim kurulu başkanı Lucien Arkas‘ın İzzet Yıldızhan ile birlikte sahneye çıkıp oynadığı tarihlerde Çeşme ve Urla‘da yaptığı lüks villa inşaatları ile ilgili itiraz ve yargı kararları da, Arkas Holding‘in denizcilik dışında, özellikle de inşaat sektörü üzerinden yasaları zorlayarak para kazanmanın peşine düşmeye başladığını, onun da aynen Folkart İnşaat, Mehmet Cengiz ve Rönesans Holding gibi doğayı ve kenti yağmalamaya başladığının önemli örnekleridir.

Bence Arkas Holding‘in 2011 yılından bu yana açtığı 33 sergi, ailenin özel koleksiyonların sahibi olması ve kurumsal bir serginin olmazsa olmaz koşullarından biri olan her bir sergide özel kataloglar hazırlanması, rehberli sergi turlarıyla atölye çalışmalarını düzenlemesi nedeniyle İzmir‘de gerçekleştirilen en iyi kurumsal sergi özelliğine sahiptir. Bu anlamda Arkas sanat merkezlerinin düzenlediği sergileri, “kurumsal sergi olma” koşullarını taşıması ve Arkas ailesinin kültür ve sanatı sahiplenme, koruma ve paylaşma boyutunda kendi yaşam biçimine dönüştürmesi nedeniyle Folkart Galery sergilerine göre daha fazla önemseyip değer verdiğimi ifade etmek isterim.

Ancak Arkas Holding‘in son yıllarda Torbalı Kuşçuburnu/Yazıbaşı‘ndaki kendisine ait tarım arazilerinin otel imarına açılması, Çeşme Mamurbaba/İnönü mahallesindeki 440 dönümlük doğal sit alanı ile Urla, Kuşçular‘da doğal sit alanlarında yapıp tanesini beş milyon Euro’ya sattığı lüks villa inşaatlarıyla otel görünümlü rezidans inşaatlarında imar hukukunun getirdiği kuralları zorlayan tutumu nedeniyle bugüne kadar yaptığı kültür ve sanat etkinliklerini gölgelemeye başladığını; hatta, son yıllarda Urla ve Alaçatı‘da açtığı sanat galerilerini adeta Çeşme yarımadasında işlediği kent suçlarını örtüp aklama amacıyla kurduğunu söyleyebilirim. (3, 4, 5)

“Yüksek sanatların” hamisi Lucien Arkas ve İzzet Yıldızhan…

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kurulduğu 1867 yılından bu yana kültür ve sanatı desteklemekle yükümlü bir kamu kurumu olmasına rağmen 2015 öncesinde hasarlı bulup onarılan 33 tabloluk resim koleksiyonunun imha edilmiş gibi gösterilerek nasıl çalındığını benim 2015-2019 döneminde yaptığım hukuk mücadelesi nedeniyle hatırlayacaksınızdır… O mücadele sırasında bir kısım tablo bulunmuş olmakla birlikte Aliye Berger‘in “Mevlevi” tablosu gibi çoğu tablo bulunamamış ve belediye bu tabloların bulunması konusunda kılını bile kıpırdatmamıştır…

İşte o nedenle İzmir Büyükşehir Belediyesi bana göre kültür ve sanat eserlerine sahip olup onlara sahip çıkıp yönetme konusunda sabıkalı, kötü sicili ile hatırlanan bir belediyedir… O nedenle bugün belediyenin elinde ne kadar sanat eseri olduğu, bunların ne kadarının kamu görevlileri tarafından çalınarak götürüldüğü, geride neyin kaldığı bilinmemektedir… Yakınlarda belediye başkanının sınıf arkadaşı bir danışmanın İstanbul‘un kalburüstü antikacılarının bulunduğu bir ortamda belediyeye bağışlananlar arasında beğendiği bir şey varsa kendine ayırdığını söylemesi kulaklarımıza bir kurşun gibi yerleşmiş, bir kentli olarak hepimizi üzmüştür.

Ve tabii ki, kültür sanat açısından sicili kötü ve sabıkalı bir belediyenin kültür ve sanat hizmetleri de o kadar komik, hatta trajik bir durumdur! Nitekim yakın tarihli gazete haberleri ile öğrendiğimiz İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı ile ilgili savcılık soruşturmaları da bu durumun en iyi örneğidir… (6)

İzmir Büyükşehir Belediyesi‘nin “artwashing” (Sanatla yıkama) yapan sermaye şirket ve holdingleriyle birlikte düzenlediği sergilere gelince…

İzmir Büyükşehir Belediyesi‘ne ait açık veri portalındaki (https://acikveri.bizizmir.com) “Kültür Sanat Etkinlikleri” kategorisindeki verileri incelediğimizde karşımıza 4 Mart 2013- 4 Eylül 2026 tarihleri arasındaki 13 yıl 6 aylık sürede gerçekleştirilen 5.317 etkinlik çıkar ki, bunların 662’si bizzat belediye ya da özel kurum ya da şahıslar tarafından düzenlenen sergilerdir.

İzmir Büyükşehir Belediyesi‘ne ait açık verilerin bulunduğu internet portalında belediyeye ait sergi salonlarında yapıldığı belirtilen toplam 662 sergiden hangilerinin belediye, hangilerinin özel kurum ve şahıslar tarafından düzenlendiği belirtilmemektedir. Oysa her sergi öncesi ve sergi süresince hangi kurum ya da sanatçının hangi sergisinin hangi tarihte belediyenin hangi sergi salonunda açılıp hangi tarihte sona ereceği hem cadde ve sokaklara konulan billboardlarda hem de belediyenin http://www.izmir.art ya da buna benzer diğer İnternet sayfalarında kamuya açık bir bilgi olarak paylaşılmış olmasına rağmen benim CİMER kanalıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi‘ne yönelttiğim sergilerin kimlere ait olduğuna ilişkin bilgi talebim, kişisel bilgi edinme hakkımızı dikkate almayan ve sanki seri sahiplerinin doğum tarihlerini ya da telefon numaralarını sormuşum gibi Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında kişisel bilgi olduğu gerekçesiyle cevaplanmamış; böylelikle, İzmir Büyükşehir Belediyesi‘nin “sınıf arkadaşı kategorisinde hekimden bozma” genel sekreter yardımcısına bağlı Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı‘nda çalışanların bilgi edinme hakkına saygı duymayan, zamanında cümle aleme duyurarak yaptıkları işleri aradan zaman geçtikten sonra saklamak isteyen dengesiz bir kafa yapısına sahip olduğunu ve belediyenin temel belgesi olan 2025-2029 dönemi stratejik planında yer alan “şeffaflık/açıklık” ilkesini bile dikkate almadıklarını somut bir şekilde ortaya koymuştur.

Evet, İzmir Büyükşehir Belediyesi‘nin değişik birimleri tarafından belediye tarafından açılan tüm sergiler küratörünün bulunmayışı ya da sergilerin acemi isimlere teslim edilmesi, hiçbir sergide katalog düzenlenmeyişi; hatta, bazı sergilerde katalog olarak kabul edilmesi gereken yayınların küratör olduğu söylenen danışmanlar tarafından “benim kitabım” denilerek sahiplenilmesi, açılan sergiler arasında ideolojik, düşünsel ve siyasal bir bütünlüğün mevcut olmayışı nedeniyle kötüdür ve o nedenle açılıp-kapanmasıyla birlikte unutulmakta, kurum hafızasında yer almamaktadır.

Belediye kendi düzenlediği vasat sergiler itibariyle kentin kültür sanat yaşamına katkıda bulunmasa da son iki yıldır Folkart ile birlikte ulusal değerlerimizi konu alan ve Kültürpark‘taki Atlas Pavyonu‘nda, ABD‘nin Büyük Ortadoğu Projesi (BOP) çerçevesinde İran‘ı kontrol etmek ve insanlık düşmanı İsrail‘e yardımcı olmak amacıyla Mekke Anlaşması‘nı imzalayan AKP için sorun çıkarmayacak şekilde değişime uğratılıp ehlileştirilen Mustafa Kemal Atatürk ile “Komünist şair” olmaktan çıkarılıp uysal, mutedil ve düzen yanlısı bir sanatçı olarak takdim edilen Nazım Hikmet için büyük sergiler düzenleyip para, mevki ve şöhret peşinde koşmakla maruf tüccar sanatçıların sözde desteğiyle hem bu alandaki kendi yetersizliğini gidermeye çalışmakta, hem de kamusal kimliğini kullandırarak Folkart’ın “artwashing” (sanatla yıkama) çalışmalarına destek vermekte; böylelikle, Folkart‘ın belediye üzerinden -yavaş yavaş da olsa- İzmir‘in planlama ve yapılaşma ile ilgili karar ve uygulamalarına ortak olmasını ve bunun doğal bir sonucu olarak cesaretlenip AKP‘ye geçmiş bir belediye başkanı üzerinden kenti sahiplenmesini kolaylaştırmaktadır.

İşte böylelikle “artwashing” (sanatla yıkama) sayesinde belediye üst yönetimi ile Folkart ve Cengiz İnşaat ile Rönesans Holding gibi iktidardan beslenip seçimlerin finansmanını sağlayan inşaat şirketleri arasında menfaate dayalı bir ilişki kurulup geliştirilmekte, bu ilişki sayesinde AKP İzmir seçimlerinin kaybedeni olduğu halde Cemil Tugay‘ın AKP‘ye geçişi sağlanarak İzmir ve İzmir‘in sahip olduğu kamu malları kristal bir tepside sunulan armağan gibi hem AKP‘ye hem de onun yandaşı inşaat şirketlerine ikram edilmektedir… Cemil Tugay 2020 yılında Mehmet Cengiz‘e ne yaptıysa bugün de AKP iktidarını arkasına alarak Basmane Çukuru ile İnciraltı, Çeşme ve İzmir Körfez Geçiş Projesi‘ni iktidara ve onun yandaşlarına ikram etmektedir… Hem de sütte leke olduğu halde onda olmadığını sanan parti genel başkanlarına rağmen…

Daha düne kadar birçok insanın bilmediği ya da dikkate almadığı “artwashing”; yani, “sanatla boyama” sayesinde İzmir gibi koskoca bir kenti işgal edip ele geçirmenin tereyağından kıl çeker gibi nasıl kolay olduğunu, o nedenle hepimizin yumuşak karnı olan kültür ve sanatla yapılan bu kötücül aklayıp aldatma, yıkayıp kandırma ve unutturma çalışmasının kentimize ne ölçüde zarar verdiğini, lekesiz diyerek takdim edilen kifayetsiz, defolu belediye başkanlarındaki büyük ve koyu lekeyi fark edip görmeye başladığımız şu günlerde…

…………………………………………………………………………………………………………………………………………….

(1) “Başarının Tarihçesi”, https://arkas.com.tr/wp-content/uploads/2025/11/tarihce.pdf

(2) Yeni Asır Gazetesi, 12 Ağustos 2004,

(3) “Otel görünümlü rezidans iddiasıyla gündeme gelmişti: Arkas planlarına veto“, Tek Referans, 14 Ekim 2026, https://tekreferans.com/haber/otel-gorunumlu-rezidans-iddiasiyla-gundeme-gelmisti-arkas-planlarina-veto

(4) “Urla Meclisi’nde Arkas gündemi!”, Ege’deSonSöz, 2 Ekim 2025, https://www.egedesonsoz.com/urla-meclisinde-arkas-gundemi

(5) “Çeşme’de kısa bir rant öyküsü: Arkas’ın arazisi 1,5 yılda nasıl milyarlık proje oldu?”, Tek Referans, 28 Temmuz 2026, https://tekreferans.com/haber/cesme-de-kisa-bir-rant-oykusu-arkas-in-makilik-arazisi-1-5-yilda-nasil-milyarlik-proje-oldu

(6) “İzmir’de savcılıktan konser ve etkinlik soruşturması: 10 belediye ve 8 şirkette ihaleler mercek altında”, Sol Haber, 13.11.2026, https://haber.sol.org.tr/haber/izmirde-savciliktan-konser-ve-etkinlik-sorusturmasi-10-belediye-ve-8-sirkette-ihaleler-mercek