İzmir turizmi adına uzun ince bir yol… (2)

Ali Rıza Avcan

İzmir Kalkınma Ajansı‘nın kurulduğu 2006 yılından bu yana İzmir turizminin tanımlanıp geleceği ilgili yol haritasını belirleyecek temel politika ve stratejilerin belirlenmesi ve bugün yaşadığı sorunların çözümlenip gelişmesi için İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Kalkınma Ajansı ve İzmir Vakfı tarafından yapılanların gözden geçirilmesi ve bu çalışmaların son ürünü olan “Dijital Turizm Envanteri“nin incelenip değerlendirilmesi için kaleme aldığımız yazı dizisinin ikinci ve son bölümünde 4 Ocak 2021 tarihinde tanıtımı yapılan http://www.izmirvisit.org isimli İnternet sayfasını ele alacağız.

Bunun için haliyle İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 4 Ocak 2021 tarihinde yayınlanan “İzmir dijital turizm envanteri tamamlandı” başlıklı haberi inceleyip analiz etmemiz gerekiyor.

Toplam dört paragraftan oluşan haber metninde karşımıza çıkan ilk kafa karışıklığı, yapılan işe ne ad verileceği konusunda ortaya çıkıyor. Haber başlığında İzmir’in “dijital turizm envanteri tamamlandı” denmekle birlikte; daha ilk cümlede Türkiye’nin ilk dijital turizm ansiklopedisinin İzmir için hazırlandığı söylenmekte ve izleyen cümlelerde yapılan işe “İzmir’in destinasyon envanteri” ya da “İzmir turizm envanteri” farklı isimler veriliyor. Oysa hepimizin bildiği gibi “ansiklopedi“, “destinasyon” ve “turizm” sözcükleri birbirinden çok farklı anlamları olan sözcükler…

Ardından İzmir Turizm Tanıtım Strateji ile Eylem Planı 2020-2024, İzmir Kalkınma Ajansı‘nın İnternet sayfasındaki bilgilere göre aynı ajansın 12.04.2019 tarihinde açtığı ihale ile İstanbul/Kadıköy merkezli Kivi Stratejik Planlama Anonim Şirketi‘ne, 2019 yılı içindeki 9 aylık sürede yapılmak koşuluyla verildiği, 13 Kasım 2019 tarihinde sözleşme imzalandığı, 18 Ocak 2020 tarihinde saha çalışmasının tamamlandığı, 31 Ocak 2020 tarihinde geniş katılımlı İzmir Turizm Envanteri Toplantısı Yapıldığı ve 15 Nisan 2020 tarihinde İzmir Turizm Destinasyonları Envanteri tamamlandığı halde; söz konusu planın 2020 yılı içinde İzmir Vakfı koordinasyonunda yaptırıldığı iddia ediliyor.

Diğer bir yanıltıcı bilgi ise hazırlanan envanterin 11 başlık altında “tarih ve kültür“, “gastronomi“, “somut olmayan kültürel miras“, “etkinlik ve festivaller“, “inanç“, “endüstriyel miras“, “deniz ve kıyı“, “doğa ve kırsal alanlar“, “sinema“, “sağlık” ve “konaklama” olmak üzere toplam 11 başlık altında toplandığı belirtilmekle birlikte; hizmete sunulan http://www.visitizmir.org isimli İnternet sitesi ile mobil uygulamayı açıp baktığımızda başlık sayısının “tarih ve kültür“, “doğa ve agro“, “gastronomi“, “deniz“, “inanç“, “müze ve sanat“, “alışveriş“, “konaklama“, “el sanatları“, “spor“, “etkinlik altyapısı“, “endüstriyel miras” ve “etkinlik ve miras” olmak üzere 13 olduğunu görüyoruz.

Anlaşılan belediye haberi ile duyurulan bilgilerle http://www.izmirvisit.org isimli İnternet sitesindeki ve mobil uygulamadaki bilgi ve uygulamalar birbirine uymuyor….

Gelelim önce İnce Fikirler Reklam Ajansı, daha sonra İzmir Büyükşehir Belediyesi şirketi Ünibel A.Ş. tarafından hazırlandığı söylenen “Dijital Turizm Envanteri‘nin masaüstü İnternet sayfası ile mobil uygulamasının özelliklerine…

1-7 Mart 2021 tarihleri arasındaki sürede hem http://www.visitizmir.org isimli İnternet sayfasında hem de “Visit İzmir” isimli mobil uygulamada yaptığımız incelemeler sonucunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:

Envanterin turizm çeşit ve bileşenlerine göre dağılımı

1. Dijital Turizm Envanteri‘ne toplam 2.083 adet noktasal birim bilgisinin yüklendiği; bunlardan 191 tanesinin tarih ve kültür, 612 tanesinin gastronomi, 70 tanesinin doğa ve agro, 86 tanesinin deniz, 109 tanesinin inanç, 68 tanesinin müze ve sanat, 23 tanesinin alışveriş, 435 tanesinin konaklama, 93 tanesinin halk sanatları, 31 tanesinin spor, 148 tanesinin etkinlik altyapısı, 36 tanesinin endüstriyel miras, 182 tanesinin de etkinlik ve festival başlıkları altında toplandığı belirlenmiş olup bu dağılımın grafiği aşağıya eklenmiştir:

Bu grafikten de görüleceği gibi, Dijital Turizm Envanteri hazırlanırken en çok gastronomi ve konaklama konularına ağırlık verilmiş; neredeyse İzmir’in 30 ilçesinde bulunan tüm otel, motel, tatil köyü, lokanta ve restoranların listesi bir envanter düzeninde çıkarılmıştır.

Yapılan işin özellikleri, İzmir Turizm Tanıtım Strateji ve Eylem Planı’ndaki performans hedefleri ile uyumlu değildir.

2. Dijital Turizm Envanteri kapsamındaki envanterinin birimi (nokta bazlı veri ya da cazibe) sayısının, 2019-2020 döneminde İzmir Kalkınma Ajansı, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İzmir Vakfı tarafından Kivi Stratejik Planlama Anonim Şirketi‘ne yaptırılan İzmir Turizm Tanıtım Strateji ve Eylem Planı 2020-2024‘deki performans göstergeleri ile ilişkisi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Bu tablo verilerine göre, stratejik planı uygulanmakta olan görevlilerinin başarısını ve başarısızlığını sergileyen performans hedefleriyle 2020 yılı sonu, 2021 yılı başında yayına alınan Dijital Turizm Envanteri‘nin ortaya koyduğu gerçekleşmeyi “kültür, tarih ve arkeoloji“, “inanç“, “deniz ve kıyı“, “doğa ve gastronomi” ve “konaklama” başlıkları itibariyle mukayese etmek mümkün olmakla birlikte; “müze ve sanat“, “alışveriş“, “halk sanatları“, “spor“, “etkinlik altyapısı“, “endüstriyel miras” ve “etkinlik ve festival” başlıkları itibariyle mukayese etmek mümkün olmamaktadır.

Söz konusu planı hazırlayanlarla uygulayanlar arasındaki kafa karışıklığından ya da onların yanlış tercihlerinden kaynaklanan bu sorun hem İzmir Turizm Tanıtım Strateji ve Eylem Planı‘nın hem de Dijital Turizm Envanteri’nin temel sorunudur.

Ayrıca performans göstergelerinin belirlenmesinde sadece envanter birimi (nokta bazlı veri, cazibe) sayısının dikkate alınması; bunun yanında verilen bilginin çeşidi, doğruluğu, kullanıcı sayısı ve yorumları gibi kriterlerin oluşturulmaması büyük bir eksiklik olmuştur.

Envanter, deniz kıyısındaki yerleşimlere öncelik vermektedir

3. Dijital Turizm Envanteri kapsamına alınan envanter birimlerinin İzmir’in 30 ilçesi içindeki dağılımı ise aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Dijital Turizm Envateri kapsamına alınan birimlerin ilçeler arasındaki dağılımına bakıldığında ise, her zaman olduğu gibi Konak (% 24,55), Çeşme (% 11,35), Urla (% 5,49), Bornova (% 5,37), Selçuk (% 4,51) ve Bergama (% 4,46) gibi yerli ve yabancı turistler tarafından tanınıp bilinen ilçelerin öne çıktığı, Kiraz (% 0,09), Beydağ (0,28) ve Kınık ( 0,28) gibi ilçelerin ise listenin sonunda yer aldığı görülmektedir.

Bu tablo da bize, hem İzmir Turizm Tanıtım Strateji Planı ile Eylem Planı‘nda hem de Dijital Turizm Envanteri‘nin düzenlenmesinde İzmir’in sosyo-ekonomik düzeyde az gelişmiş Kiraz, Beydağ ve Kınık gibi ilçelerinin pozitif ayrımcılık anlamında öne çıkarılmadığını, bu yerleşimlerdeki doğa ve kırsal turizmin gelişmesi için özel bir çaba gösterilmediğini, eskiden beri tanınıp bilinen eski turizm merkezlerinin ve oralardaki turizm bileşenlerinin ön sıralardaki yerlerinin muhafaza edilmesi suretiyle turistik cazibe merkezlerinin ve turizmin tüm il düzeyinde dengeli bir şekilde dağıtılması için temel bir politika ve stratejinin geliştirilmediğini ve böylesi bir politika ve stratejinin uygulamaya konulması için öncü çaba gösterilmediği göstermektedir.

Dijital turizm envanteri turizm sektöründe bulunan birçok kurum ya da aktörü kapsamamaktadır

4. Dijital Turizm Envanteri‘nin alt başlıklarını oluştururken tarih, arkeoloji, kültür, somut olmayan kültürel miras, endüstriyel miras, halk sanatları ve gastronomi arasındaki güçlü ilişki ve bağlantıların dikkate alınmadığı; bu nedenle turizmin bileşenleri açısından karmaşık bir yapının ortaya çıktığı; ayrıca her türdeki turizmin temel bileşeni olan seyahat acenteleri, marinalar, iskeleler, havaalanları, helikopter pistleri, kayak merkezleri, rent a car şirketleri, otobüs firmaları, deniz nakliye firmaları, terminaller, konsolosluklar, döviz büroları, nehirler, göller, göletler, yaylalar, kanyonlar, mağaralar, yürüyüş ve tırmanış rotaları, izinli dalış sahaları, av sahaları, hastaneler, ilk yardım merkezleri gibi önemli kategorinin dikkate alınmadığı görülmüştür.

Dijital Turizm Envanteri‘ni oluşturan 13 başlık arasındaki ince ayrım ve iç bağlantıların dikkate alınmamasının en önemli sonuçlarından biri de, envantere 612 gibi oldukça fazla sayıda gastronomi birimi (lokanta, restoran vb) alınmakla birlikte bu birimlerden hangilerinin yerel mutfağı temsil ettiğine dair bir bilginin girilmemiş olmasıdır.

Gereksiz fazla bilgi bir turizm rehberinin kullanımını zorlaştırır

5. Hazırlanan Dijital Turizm Envanteri‘nin bir envanter mi; yoksa İzmir’e gelecek yerli ve yabancı turistler için bir rehber mi olduğu belli değildir. Çünkü gerçekleştirilen çalışma bir envanter için gerekli olan birçok bilgiyi kapsamamakta, diğer yandan da bir rehber olarak gelecek yerli ve yabancı turistin kafasını karıştıracak kadar fazla bilgiyi kapsamaktadır.

Gastronomi ve Konaklama başlıkları altında toplanan lokanta, restoran, otel, motel, tatil köyü, hostel, pansiyon gibi tesislerin kaç oda ve yatağa sahip olduklarıyla yeme içme mekanlarının kapasitelerinin belirtilmemiş olması bu eksikliğin en belirgin örnekleridir. Yapılan çalışma şayet bir envanter çalışması ise başta bu bilgiler olmak üzere daha birçok bilginin bu envanterde yer alması gerekir.

İzmir’e gelen yerli ya da yabancı turistlerin yemek yiyip konaklayacağı yeri belirlemek için 612 adet lokanta, restoran ya da 435 adet konaklama tesisi arasında nasıl zor ve uğraşçı bir seçim yapacağı da kolaylıkla tahmin edilebilecek bir durumdur.

Rehber olarak nitelenen envanterdeki birimler coğrafi konuma göre gruplanmamıştır

6. http://www.visitizmir.org adresindeki Dijital Turizm Envanteri‘nin diğer önemli bir eksikliği ise, 13 başlık altında toplanan 2.083 envanter biriminin bulunduğu coğrafi mekanlar (bölge, ilçe, mahalle) dikkate alınmaksızın karmaşık bir şekilde listelenmiş olmasıdır. Envanterin mobil uygulamasında ilçeler ölçeğinde liste çıkarmak mümkün olmakla birlikte, bunun masaüstü bilgisayarlarda kullanılması mümkün olmamaktadır.

Oysa turist, tüm ihtiyaç ve tercihlerini bulunduğu yeri, mekanı dikkate alarak yapar. O nedenle tüm envanter birimlerinin, aynen dünyaca tanınan Foursquare uygulamasında olduğu gibi kullanıcının konumunun dikkate alınması suretiyle sunulması doğru olacaktır.

İzmir’le ilgili birçok yer ve cazibe noktası envantere dahil edilmemiştir

Dijital Turizm Envanteri‘nin 13 başlığı itibariyle envantere dahil edilmesi gereken birçok envanter biriminin unutulduğu ya da fark edilmediği; ayrıca, birimlerle ilgili açıklamalarda büyük yanlışlıkların yapıldığı belirlenmiştir.

2.083 envanter birimini kapsayan İnternet sayfasını incelediğim 1-7 Mart 2021 tarihlerinde arasında envanterde olması gerektiğini belirlediğim 103 tarihi, arkeolojik, kültürel taşınmaz değerin ortaya çıkması bu büyük eksikliğin en somut örnekleridir. Aliağa Güzelhisar’da bulunan Balaban Paşa Camisi ile Hacıömerli Köyü halk kültürü derlemeleri, Balçova’da İnciraltı Doğal Sit Alanı ile Teleferik tesisleri ve piknik alanının, Bayındır tarihi tren istasyonunun, Bayraklı Turan’da yeni restore edilen Braggiotti Köşkü‘nün, Bayraklı’daki Saint Antoine Kilisesi‘nin, Atatürk Ormanı‘nın, Bergama’da Elaia ve Perperene antik kentlerinin, Bornova’da Peterson Köşkü ve bahçesinin, Doğanlar Şapeli‘nin ve Suphi Koyuncuoğlu Lisesi‘nin, Buca’da Hasanağa Bahçesi Doğal Alanı‘nın, Değirmen‘in ve Aziz İlyas Manastırı‘nın, Çeşme’de tescilli sakız ağaçlarının, Dalyan Kilisesi‘nin, tarihi Karabina, İstanbul ve Rasim Palas otelleriyle Pondopulp olarak anılan tarihi sahil lokantasının, Çiftlik’teki Rum mezarlığı ve kemik odasının, (Ildırı) Erythrai’deki Hippoi adalarının, Alaçatı’daki St. Triada Kilisesi kalıntılarının, Aziz Nikoli Manastırı Sarnıcı‘nın, Zoodohos Pigis Kilisesi olarak bilinen Dalyan Camisi‘nin, Çiğli’de Gediz Deltası Sulak Alanı’ndaki yılkı atlarının, Dikili’deki Karagöl krater gölü ile Kanai antik kentinin, Foça’da Akdeniz foklarının yaşadığı Siren Kayalıkları ile Agios Giorgios Kilisesi‘nin ve Sazlıca Rum köyü kalıntılarının, Gaziemir’deki tarihi tren istasyonu ile William Sherard botanik bahçesinin, Karabağlar’da Kavacık köyü ile Akçakale ören yerinin, Karaburun’da Saip köyünün, Karşıyaka’da Yamanlar Piknik Alanı ile Karşıyaka Belediyesi’ne ait Yamanlar Gençlik Merkezi‘nin, Kemalpaşa’daki Ulucak Höyük ile Nymphaion Kalesi‘nin ve Karabel Hitit Rölyef ve Yazıtları ile 9 ayrı mesire alanının; ayrıca Ulucak Aquaparkı‘nın ve Nif Şarap Bağları‘nın, Kınık’taki Asar Kale ile Kaleköy kent kalıntısının, Konak’taki Roma Dönemi yol kalıntısının, Altınpark Arkeoparkı‘nın, Shalom Havrası’nın, Atatürk Lisesi ile Ali Paşa Şadırvanı‘nın, Araphanı‘nın, Dönertaş Sebili‘nin, Halkapınar’daki Diana Hamamı kalıntılarının, Hilal İstasyonu’nda “Takatuka” adıyla anılan (Diamondcross) 90 derecelik tren yolu makasının ve Ticaret Odası Müzesi‘nin, Menderes’teki Notion antik kenti ile Keler Roma Hamamı‘nın, Menemen’deki Panaztepe antik kenti ile Surp Sarkis Ermeni ve Agios Konstantinos Rum kiliselerinin, Görece (Temnoz) kalesinin, Narlıdere’deki 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı olan Yenikale‘nin, Ödemiş’teki Hypaipa antik kenti ile Yılanlıkale‘nin, antik Sardeis-Ephesos Pers Yolu‘nun, Bozdağ Kayak Evi‘nin, Gölcük Prenses Oteli‘nin, Kayaköy’deki Çakırcalı Evi‘nin, Seferihisar’daki Lebedos antik kenti ile Karaköse, Cuma ve Karakoç kaplıcalarının, Selçuk’taki Dünyanın 7 harikasından biri olduğu söylenen Artemis Tapınağı kalıntıları ile St. Paul Hapishanesi ve sur duvarlarının, Şirince’deki aşağı (Demetrius) ve yukarı (Vaftizci Yahya) kiliselerinin, Çamlık Atatürk Müzesi‘nin, Karina’nın, Şirince Nişanyan Evleri ile Matematik Köyü ve Tiyatro Medresesi’nin, Torbalı’daki Hipodrom‘un, Abdülhamit Köşkü‘nün ve PTT’nin bahçesindeki Mantar Meşesi ağacının, Urla’daki Limantepe Höyüğü’nün, İçmeler, Airai (Demircili) antik kenti kalıntılarının, Gülbahçe Ilıcası’nın, Urla adalarının (Uzunada, Yassıca, Pırnallı, Hekim, İncirli), Bademler Musa Baran Çocuk Oyuncakları Müzesi‘nin, Söğüt Mevkii / Köyü Kutsal Alanı ile Çılga Koyu ve mağarasının, Buğday Dergisi‘nin WWOOF Türkiye & TaTuTa organik çiftliği olarak faaliyet gösteren Urla Yağcılar Sevgi Ana ve Adnan Erdoğan Organikoop Permakültür çiftliklerinin envanterde yer almaması, buraların çoğu İzmirli tarafından bilinip tanınması açısından büyük eksikliktir. Ayrıca Ege Üniversitesi’nin TÜBİTAK projeleri çerçevesinde hazırladığı Nif (Kemalpaşa) Dağı bitki envanterlerinden yararlanılmamış olması da yapılan çalışmanın büyük bir eksikliğidir.

Dijital Turizm Envanteri‘ndeki yanlışlıklara gelince…

Yapımına karşı çıkan uzun toplumsal mücadeleler sonucunda yapılan Yortanlı Barajı nedeniyle sular altında kalmış olan Allianoi antik kentine, gidilip gezilebilecek bir yer olarak Dijital Turizm Envanteri‘nde yer verilmesi… Açıklayıcı metinde belirtilmiş olmasına karşın şu sıralarda betonlanarak yok edilmiş olan Çaltılıdere Sulak Alanı‘nın, uzun süredir bakımları yapılmadığı için kullanım dışı kalan İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne ait İzmir Kayıkları‘nın yer alması, Buca’daki Protestan Saint Mary Kilisesi‘nin “Protestan Baptist Kilisesi” olarak, açıklamaya ekli görsellerde “Latin Katolik Kilisesi” tabelası gözüktüğü halde All Saints İngiliz Protestan Kilisesi‘nin “St. Babihist Kilisesi” olarak adlandırılması, halen inşaat halinde olup subasmanı düzeyine bile çıkamamış olan İzmir Opera Binası’nın envanterde yer alması, Karşıyaka’da otel olarak yenilenen eski Vilayetler Evi‘nin, Mavişehir’deki Atılgan Royal gökdeleninin önündeki alana, baktığımız hiçbir haritada rastlamadığımız “Angalya Burnu” isminin bilimsel dayanağı konusunda hiçbir bilginin verilmemiş olması, asıl adı “St John Avengelist Kilisesi” olan yerin “Saint John the Evangelist Anglican Kilisesi” olarak yazılması, Konak Meydanı’nın ismi yakın zamanda İzmir Büyükşehir ve Konak belediye başkanlarının katılımı ile gerçekleşen bir törenle “Konak Atatürk Meydanı” olarak değiştirildiği halde “Konak Meydanı” olarak envanterde yer alması, Urla Karantina Adası’ndaki “Tahaffuzhane Müzesi” adının “”Tahaffuzname” olarak yazılması, Doğa Derneği’nin yaptığı gözlemlere göre Gediz Deltası’nda bugüne kadar 298 adet kuş cinsine rastlandığı ve bunların en önde gelenleri flamingolar, tepeli pelikan, akça cılıbıt, küçük kerkenez, mahmuzlu kızkuşu, Akdeniz martısı, küçük sumru ve Hazar sumrusu olduğu halde Dijital Turizm Envanterine sadece “Uzunbacak” isimli kuşun alınması, Gediz Deltası’nda “Degaj” olarak adlandırılan bölgedeki endüstriyel miras niteliğindeki TEKEL binası ve iskeleler hakkında yeterli düzeyde tarihi bilginin verilmemesi, hiçbir turistik değeri olmayan Çiğli Pompa İstasyonu‘na yer verilmesi gözümüze çarpan ilk ve belirgin yanlışlıklardır. Muhtemeldir ki bu yanlışların sayısı derinlemesine yapılacak bir araştırma ile daha da artacaktır.

Ünlü Baedeker’s seyahat rehberleri… İstanbul ve Küçük Asya (Anadolu)

Turizm rehberi olarak tanımlanan envanterdeki ölçek ve kriter sorunu

8. Bir envanteri envanter yapan şey envantere dahil edilmesi gereken tüm envanter birimlerinin dikkate alınıp listelenmesi, bir turizm rehberini de rehber yapan şey yüzlerce; hatta binlerce turizm değeri içinden turistin değer verebileceği şeyleri belirleyip öne çıkarması ve turiste, “git bunu görmeni, tatmanı, hissedip yaşamanı öneriyorum” şeklinde öneride bulunmasıdır.

Bu anlamda bir turizm rehberi kentteki tüm lokantaları, restoranları, otelleri listeleyip ortaya koymaz. Öncelikle bunlar arasında sunulan hizmetin kalitesini ayırt edebilecek kriterler belirleyip belirlediği kriterlere uygun olanları ön plana çıkarır.

Oysa ayrıntılı olarak incelediğimiz Dijital Turizm Envanterinde ne bu kentteki lokanta, restoran ve otellerin tümü listelenmiş ne de bunlar arasında bir ayrım yapılarak bir bölümü öne çıkarılmış ve önerilmiştir.

Bu anlamda Dijital Turizm Envanterinin bu haliyle ne envanter ne de rehber olmadığı; envanter ile rehber arasında bir yerde durduğunu söyleyebiliriz.

Olmayan beğenilerle kimin kandırılması istenmektedir?

9. Hazırlanan Dijital Turizm Envanteri‘nde bulunan her bir birime ait sayfada dört tanesi açık sarı, bir tanesi açık gri renkte olmak üzere yan yana beş yıldızın konulduğu ve bu yıldızların yanına, yine her birim sayfasında 4,0 rakamının yazıldığı görülüyor.

Anlaşılan o ki, bu yıldızlar ve 4,0 rakamı o sayfanın beş puan üzerinden beğenildiğini göstermek üzere konulmuş. Ancak henüz hiçbir envanter birimi ve ona ait sayfada tek bir yorum yokken ve İnternet sayfası çok bir yeni bir tarihte yayına alındığı halde her bir sayfada “iyi” anlamına gelen 4,0 rakamının yazılarak dört yıldızın açık sarı renkle işaretlenmesi İnternet sayfasını ya da mobil uygulamayı inceleyen, hatta buradaki öneri ve beğenilerden yararlanmak isteyen insanları aldatmaya dayalı, etik değer ve kurallara aykırı “basit” bir tutum değil midir?

Dijital Turizm Envanteri öncelikli hedef kitle ve onun kullanım alışkanlıkları dikkate almadan hazırlanmıştır.

10. İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü‘nün yayınladığı turizm istatistiklerine göre son yıllarda İzmir’e gelen turistlerin ülkelere göre dağılımında birinci sırayı Almanlar, ikinci sırayı İngilizler, üçüncü sırayı Hollandalılar, dördüncü sırayı Ukrayna vatandaşları, beşinci sırayı Fransızlar, altıncı sırayı Beyaz Rusya (Belarus) vatandaşları işgal ettiği halde; “Dijital Turizm Envanteri“nin sadece Türkçe ve İngilizce dillerinde hazırlandığı, envanter üzerinde bir yorum yazmak, bir değerlendirme yapabilmek için de önceden kayıt olma esasına dayalı üyelik sisteminin getirildiği belirlenmiştir.

Dijital Turizm Envanteri ile ilgili açıklamalarda İngilizce ve Türkçe şeklindeki iki ayrı dilin önümüzdeki günlerde arttırılacağı belirtilmekle birlikte; bu işin bir an önce ilk sıraya Almanca, Flamanca ve Rusça gibi dillere vermek suretiyle gerçekleştirilmesi; ayrıca, böylesi bir envantere ülkemize gelip ayrılan yabancı turistlerin üye olup izlemesi mümkün olmayacağı için kullanımın herkese açık olması uygun olacaktır.

Peki o halde, tanıtımı yapılan bu değerleri kim koruyup kollayacak?

11. İzmir kamuoyunun çevre mücadeleleri konusunda yakından tanıdığı arkadaşımız Avukat Şehrazat Mercan, bu yazıyı yazdığım 18 Mart 2021 Perşembe günü saat 21.24’de Facebook’taki hesabından aşağıdaki çağrıyı yaptı:

İyi akşamlar, Sığacık Koyu’nda 5. ÇED Olumlu kararını mahkemede iptal ettirdik. Daha gerekçeli karar yazılır yazılmaz, aynı lokasyon için, yeni karar almak üzere, aynı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünde, 22. Mart.2021 Pazartesi günü İDK toplantısı yapılacakmış. İşte bu toplantıya itirazlarımızı bir kez daha iletmek için Altınköy Koyunu Koruma Derneği (AKKOY) bir imza kampanyası başlattı. İmzaların atıldığı dilekçeyi, avukatları olarak ben hazırladım. Bu deniz yani Sığacık Koyu, yalnızca Seferihisar ve Urla Halkının yararlandığı bir deniz ve kıyı alanı değil. Yaz oldu mu dolup taşıyor. Eminim bu satırları okuduğunuzda;… ben de yaz gelse de denize gitsem… dediğiniz yerler, plajlar. Ekmeksiz, Akarca, Akkum Plajları. Azmak, Altınköy, Demircili, Melengeç, Muhtarın yeri, Papaz Koy, Gökliman… Buralar sizin de deniziniz, kıyınız. Aşağıdaki dilekçeye tıkladığınızda, imzalanacak bölüme ulaşabilirsiniz. İmzaları atar gönderirseniz, internet üzerinden. Yarın AKKOY Dernek Başkanı Sunday Özgen postaya verecek. Hepimiz adına imzaları yetiştirmiş olacak. Bakarlar mı? Bilemeyiz. Biz gönderelim de…Belki gelecek kuşaklara temiz bir denizi bırakmış oluruz.

Sevgili Şehrazat Mercan‘ın Seferihisar ve Urla‘daki kıyıları, koyları korumak amacıyla Altınköy Koyunu Koruma Derneği‘nin başlattığı imza kampanyasının amacı Sığacık Koyu, Ekmeksiz, Akarca, Akkum plajları ile Azmak, Altınköy, Demircili, Melengeç, Muhtarın Yeri, Papaz Koy ve Gökliman; hemen hepsi İzmir Büyükşehir Belediyesi ile İzmir Kalkınma Ajansı‘nın ve İzmir Vakfı’nın birlikte hazırladığı Dijital Turizm Envanteri‘nde yer alan, yerli ve yabancı turistlere buralara gidin görün denilen yerlerdi…

Ama ne açılan imza kampanyalarında ne de davalarda ve bu davalarda ödenen binlerce liralık bilirkişi ücretlerinin toplanması için yapılan imecelerde bu üç kurumun adına dahi rastlanmıyordu… Geçmişte Allianoi antik kenti, İzmir Körfezi Geçiş Projesi ve Çaltılıdere Sulak Alanı gibi mücadele ve davalarda nasıl ilgisiz kalıp yok olduysalar; bugün de yoklar, Dijital Turizm Envanteri‘ne aldıkları doğa harikası bu yerleri korumak için dava açmadıkları gibi açılan davalara müdahil olmak bile istemiyorlar….

Konu ile İlgili Okuma Listesi

Ahmet Vatan; Bilecik İlinin Turizm Envanteri, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Sayı 53, Eylül 2017, sayfa 183-205

Balıkesir Turizm Envanteri ve Strateji Çalışması, Güney Marmara Kalkınma Ajansı ve Balıkesir Üniversitesi, Eylül 2019, 85 sayfa.

Demet Ulusoy Binan, Miras 3, Bergama Kentsel Kültür Varlıkları Envanteri ve Çözümlemesi, Ege Yayınları, Bergama 2018.

Demet Ulusoy Binan, Mevlüde Kaptı, Binnur Kıraç, Gürhan Arıoğlu; Bergama (İzmir) Kültür Varlıkları Envanteri, 2003, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2004, Sayı 3, sayfa 31-74.

Demet Ulusoy Binan, Mevlüde Kaptı, Binnur Kıraç, Gürhan Arıoğlu; Bergama (İzmir) Kültür Varlıkları Envanteri, 2004, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2005, Sayı 4, sayfa 79-110.

Demet Ulusoy Binan, Mevlüde Kaptı, Binnur Kıraç, Gürhan Arıoğlu; Bergama (İzmir) Kentsel Kültür Varlıkları Envanteri, 2005, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2005, Sayı 5, sayfa 57-102.

İzmir Turizm Tanıtım Stratejisi ve Eylem Planı 2020-2024, İzmir Kalkınma Ajansı, İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Vakfı, 2021, İzmir, 199 sayfa.

Eti Akyüz Levi; İzmir Kentsel Kültür Varlıkları Envanter Raporu, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi 2003 Sayı 1, sayfa 46-89

Eti Akyüz Levi; Kemeraltı (İzmir) Kültür Varlıkları Envanteri 2003, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi 2004, Sayı 3, sayfa 75-124.

İzmir Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri, 3 Cilt, İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, İzmir-2012.

Sedat Emir, Zeynep Durmuş Arsan, Nilgün Kiper; Karaburun Yarımadası (İzmir) Kırsal Mimarlık Envanteri 2004 Yılı Çalışmaları: Çullu ve Hisarcık Köyleri, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2005 Sayı 4, sayfa 161-186.

Sedat Emir, Nilgün Kiper; Karaburun Yarımadası (İzmir) Mezar Taşları Envanteri 2004 Yılı Çalışmaları: Çullu Köyü, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi 2005 Sayı 4, sayfa 187-202.

Sedat Emir, Nilgün Kiper; Karaburun Yarımadası (İzmir) Mezar Taşları Envanteri 2005 Yılı Çalışmaları: Hisarcık, Ambarseki ve Saip Köyleri, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2005 Sayı 5, sayfa 117-134.

Sedat Emir, Nilgün Kiper; Karaburun Yarımadası (İzmir) Mezar Taşları Envanteri 2006-2007 Yılı Çalışmaları: Eski Mordoğan, Çatalkaya, Hacılar, İnecik, Kösedere ve Eğlenhoca Köyleri, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2007 Sayı 6, sayfa 151-196.

Van Kültür ve Turizm Envanteri (Doğal Değerler 2), Van Valiliği, 2014, Van, 23 sayfa.

Zafer Derin, Atila Batmaz, Bornova-Kemalpaşa (İzmir) Arkeolojik Envanteri, 2003, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi, 2004, Sayı 2, sayfa 75-100.

İzmir turizmi adına uzun ince bir yol… (1)

Ali Rıza Avcan

Envanter hazırlamak işi, benim en iyi yaptığım işlerden biri. Özellikle de kalkınma ajanslarının desteklediği projeler kapsamında hazırlanan turizm envanterlerini düzenleme işi…

Çünkü 2012 yılında şimdi mevcut olmayan Marmaris Turizm Altyapı Hizmet Birliği‘nin (MARTAB) Güney Ege Kalkınma Ajansı‘ndan (GEKA) aldığı destek çerçevesinde her biri kendi alanında uzman olan ekibimle birlikte Marmaris‘in 15 köyü (Adaköy, Akçapınar, Bayır, Çamlı, Çetibeli, Gökçe, Hisarönü, Karacasöğüt, Orhaniye, Osmaniye, Selimiye, Söğüt, Taşlıca, Turgut ve Yeşilbelde) ile ilgili kırsal turizm envanterini hazırlamış; ayrıca, bu 15 köyün uluslararası düzeydeki kırsal turizm potansiyelini belirlemek amacıyla ulusal ve uluslararası düzeyde bir araştırma çalışması yapmıştım.

Verilen küçük bir bütçe içinde, envanteri oluşturacak bilgilerin belirlenip derlenmesinden çok, ortaya çıkan sonuçların büyük renkli görseller ve parlak broşürlerle tanıtılmasına daha fazla önem verilmesi suretiyle hem kırsal turizm envanterinin nasıl yapılması ya da yapılmaması konusunda derin bir deneyim kazanmış, hem de envanter kavramının bu topraklarda gerçekten bilinmediğine ve ciddiye alınmadığına tanık olmuştum. Ama yaşadığım bütün bu olumsuzluklara karşın, şikayet etmeyip aldığımdan çoğunu vermek suretiyle Marmaris’in 15 köyüne ait kırsal turizm envanterini süresi içinde hazırlayarak yaptığım işe önem verdiğimi göstermiştim.

Oysa envanter kavramı ve envanter düzenlemek ciddi bir işti. Adeta cep, kasa, ya da deponuzdaki para ya da malınızın ne kadar olduğunu öğrenmek için yaptığınız sayım kadar önemli bir işti.

Latince inventarium sözcüğünden türeyen ve çoğu kez ticari anlamda kullanılan envanter sözcüğü sözlüklere göre “mal sayımı” ya da “mal sayımın gösteren liste ya da defter” anlamına geliyor. Aynı sözcüğü ticari anlamda “bir işletmenin para, değerli kâğıtlar, taşınır ve taşınmaz mal varlıklarıyla alacaklarını ve borçlarını oluşturan bütün öğeleri miktarları ve değerleriyle ayrıntılı olarak gösterme işlemi” olarak tanımlayanlar da var.

Bu anlamda düzenleyeceğimiz tüm envanterler, sahip olduğumuz varlıkların sayı, nitelik, yer ve farklılık gibi özelliklerini ortaya koyup yapılacak güncellemeler suretiyle bu özelliklerin değişimini izler.

Bir kentteki mevcut yapıların ya da bir botanik bahçesindeki bitki ve ağaçların sayı, yer ve özellikleri, tarih ve arkeoloji anlamında sahip olduğunuz tarihi yapılar, yollar, köprüler, kentler, tapınaklar ve benzerleri hazırlanan envanterlerin konu ve içeriğini oluşturur.

Tüm sahip olunanları belirleyip listelemek envanter çalışmasının ilk aşamasıdır. İkinci aşama ise sahip olup sürekli güncellediğiniz envanterlerdeki varlıkları birbirleriyle mukayese ederek az bulunma ya da farklı olma kriterlere göre ayırıp öne çıkarma amacı ile ilgilidir. Çünkü o varlıklar, diğerlerinden farklı olması ya da az bulunması gibi nedenlerle kendi değerlerini arttırıp sahip olanlar için önem ve öncelik kazanmaya başlarlar. Aynen envanteri çıkarılmış bir tablo koleksiyonunun içindeki Mona Lisa tablosunun diğerlerinden daha değerli hale gelmesinde olduğu gibi…

O nedenle envanter sözcüğü ve bu sözcüğün eyleme dönüşmüş haliyle “varlıkları belirleme” —> “tanımlama” —> “sayma” —> “değer biçme” —> “güncelleme” aşamalarından oluşan bilgi üretimi anlamına gelen envanter yönetimi önemli ve öncelikli bir iştir….

Fotoğraf: Andreas Gursky, 99 Cent II Diptychon

Envanter düzenleme işinin belediyelerde akla gelen ilk örneği ise sahip olunan nakdi ya da ayni mal varlıklarının belirlenip listelenmesi işlemidir. Bir belediyenin sahip olduğu arsa, arazi ve araçların envanterinin hazırlanması ya da o kentteki yapıların envanterinin çıkarılması hepimizin bildiği klasik uygulamalardır.

Bir adım daha öteye gidersek, karşımıza bu kez de yine belediyelerin düzenlediği “taşınmaz kültür varlıkları envanteri“, “somut olmayan kültürel varlıklar envanteri, “taşınır kültür varlıkları (tablo, heykel vb.) envanteri“, “doğal varlıklar envanteri” ve “turizm envanteri” gibi değişik envanter çeşitleri çıkar. Hepsinin amacı da belediye sınırları içindeki bazı değer ya da varlıkları belirleyerek bunlardaki gelişmeleri izleyip yönetmektir.

Bu anlamda geçtiğimiz 4 Ocak 2021 tarihinde İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Tunç Soyer‘in İzmir’in “Dijital Turizm Envanteri“ni tamamladık haberini duyunca konuyla yakından ilgili ve bilgili bir İzmirli olarak sevindim ve bu sevincimi söz konusu envanterin adresi olarak gösterilen http://www.visitizmir.org isimli İnternet sitesini açarak ve aynı ismi taşıyan mobil uygulamayı telefonuma indirerek köşe bucak incelemeye başladım.

Çünkü envanter çıkarmanın; özellikle de çok değişik alanlarda yapılan turizm için güncel bir envanter çıkarmanın ve bu envanterdeki bilgileri sürekli güncellemenin ne kadar zor olduğunu bilip konuya ciddiyetle yaklaştığım için sahip olduğum bilgi, birikim ve deneyimi yapılmış bir uygulamayı inceleyip; daha doğrusu, “tersten okuyarak” geliştirmeye çalıştım.

Ancak bu analiz çalışmasına başlamadan önce “Visit İzmir” isimli “Dijital Turizm Envanteri“nin hangi makro çalışmanın içinde yer aldığını ve bir mikro çalışma olarak turizm alanındaki makro çalışmalarla bağlantısını öğrenmeye çalıştım. O nedenle, bu çalışmanın İzmir Kalkınma Ajansı‘nın desteği çerçevesinde birlikte yapıldığı ifade edildiği için bu projede çalıştığını öğrendiğim bilişim şirketleriyle ve proje içinde yer almış arkadaşlarımı arayarak onlardan ek yeni bilgiler almaya çalıştım.

Yeniden gözden geçirdiğim ve edindiğim yeni bilgilere göre bu projenin başlangıcı İzmir Kalkınma Ajansı‘nın kurulduğu ilk yıllarda Art Group / Wolffs Olins, Blue Group, American World Services, TNS Global, Kıta Tasarım Reklam ve Danışmanlık grubuna hazırlattırılan “İzmir Kentsel Pazarlama Stratejik Planı 2010-2017” çalışmasına kadar gidiyordu. O tarihlerde aldığımız haberlerden hatırladığım kadarıyla bu çalışmayı hazırlayan ekibin adı İngilizce firma isimleriyle yaldızlanmış olmasına karşın, asıl işin adres olarak Amerika Birleşik Devletleri’ni gösteren bir Türk şirketi ve ekibi tarafından yapıldığını biliyorduk.

Daha sonra devreye Yaşar Üniversitesi‘nin 23 Aralık 2012 tarihinde yaptığı İzmir Turizm Stratejisi Çalıştayı ile bu çalıştay sonrasında düzenlenen Şubat 2013 tarihli 65 sayfalık İzmir Turizm Mevcut Durum Raporu girdi.

Daha sonra konu uzun bir süre dondurucuya konulup unutulduktan sonra İzmir Kalkınma Ajansı‘nın yeni bir duyurusu ile 12 Nisan 2019 tarihinde “İzmir Kalkınma Ajansı İzmir Turizm Stratejisi ve Eylem Planı Hizmet Alımı İşi“nin ihale edileceğini ve söz konusu planın ihaleyi alacak firma tarafından 9 ay içinde bitirileceğini öğrendik.

İhale sonuçları İzmir Kalkınma Ajansı kaynakları tarafından açıklanmamış olmakla birlikte, işi üstlenen İstanbul/Kadıköy kaynaklı Kivi Stratejik Planlama Anonim Şirketi‘nin İnternet sayfasından hem 13.11.2019 tarihli İzmir Turizm Destinasyonları Envanter Çalışması‘nın üç ayrı boyutta (Deniz ve Kıyı Turizmi, İnanç Turizmi ve Kültür ve Tarih Turizmi) hazırlandığını hem de “İzmir Turizm Stratejisi ve Eylem Planı 2020-2024“nın hazırlandığını, plan hazırlığı kapsamındaki bütün bu işlerin Ömer Yılmaz, Cansu Çekli, İlayda Büyükgaga ve eski Arkitera Mimarlık Merkezi‘ndeki ekipleri eliyle gerçekleştirildiğini öğrendik.

Daha sonrasında işin içine eski adıyla İzmir Turizm Tanıtım Vakfı, yeni adıyla İzmir Vakfı‘nın girip işi üstlenmesi üzerine, İzmir Kalkınma Ajansı‘nın adeta çalışmalardan çekildiği anlaşılıyor. Çünkü İzmir Vakfı tarafından basıma hazırlanıp “İzmir Tanıtım Turizm Stratejisi ve Eylem Planı 2020-2024” adıyla yayınlanan belge, İzmir Kalkınma Ajansı‘na ait İnternet sayfasının “Strateji ve Analizler” bölümünde bulunmadığı gibi, planın İzmir Ekonomik Kalkınma ve Koordinasyon Kurulu‘nun Şubat 2020 tarihli toplantısındaki tanıtımının da İzmir Vakfı Genel Müdürü ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Danışmanı Dr. Güven Eken tarafından yapıldığı görülüyor. Anlaşılan o ki, İzmir Kalkınma Ajansı‘nın ihale edip yaptırdığı plan şu an itibariyle İzmir Vakfı tarafından sahiplenilip uygulanmaya çalışılmakta.

2019 yılında İzmir Kalkınma Ajansı tarafından Kivi Stratejik Planlama Anonim Şirketi‘ne ihale edilen ve 2021 yılında İzmir Vakfı tarafından sahiplenilip yayınlanan “İzmir Tanıtım Turizm Strateji Planı ve Eylem Planı 2020-2024” belgesine baktığımızda da, yazımızın konusunu oluşturan İzmir Turizm Envanterinin Düzenlenmesi işinin 6 öncelikli alandan oluşan planın 25 stratejik amaç ve 128 hedefi arasında yer aldığını; planın “(3.2) Visit İzmir Dijital Turizm Altyapısının Hazırlanması ve Tanıtılması” başlıklı stratejik amaç kapsamında yer alıp; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Kalkınma Ajansı ve İzmir Vakfı‘nın sorumlu olarak gösterildiği “(3.2.1) Visit İzmir İnternet Sitesinin Farklı Dillerde İzmir Görsel Kimliğini Yansıtacak Şekilde Güncellenmesi” ve “(3.2.2) Visit İzmir Mobil Aplikasyonun Hazırlanması” başlıklı iki stratejik hedefe 2020 yılında, İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile İzmir Vakfı‘nın sorumlu olarak gösterildiği “(3.2.3) İnternet Sitesi ve Mobil Aplikasyonun Dijital Platformlarda Tanıtılması” başlıklı stratejik hedefe ise 2020-2024 dönemde ulaşılacağı belirtilmiştir.

İzmir Tanıtım Turizm Stratejisi Planı ve Eylem Planı“nın 2020-2024 dönemi içindeki uygulama başarısını ölçmek amacıyla geliştirilen performans göstergelerine baktığımızda ise;

1) 2020 yılında 2.000 adet olarak belirlenen destinasyon envanteri veri sayısının 2021 yılında 1.500, 2022 yılında 500, 2023 yılında 500 ve 2024 yılında 500 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 5.000 adete ulaşması,

2) 2020 yılında 2.000 adet olarak belirlenen görsel veritabanı sayısının 2021, 2022, 2023 ve 2024 yıllarında 1.00 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 6.000 adete ulaşması,

3) 2020 yılında 250 adet olarak belirlenen kültür, tarih ve arkeoloji envanterinde nokta bazlı veri sayısının 2021 ve 2022 yıllarında 100, 2023 ve 2024 yıllarında da 50 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 550 adete ulaşması,

4) 2020 yılında 35 adet olarak belirlenen inanç envanterinde nokta bazlı veri sayısının 2021 yılında 25, 2022, 2023 ve 2024 yıllarının her birinde 20 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 120 adete ulaşması,

5) 2020 yılında 80 adet olarak belirlenen deniz ve kıyı envanterinde nokta bazlı veri sayısının 2021, 2022, 2023 ve 2024 yıllarının her birinde 20 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 160 adete ulaşması,

6) 2020 yılında 550 adet olarak belirlenen doğa ve gastronomi envanterinde nokta bazlı veri sayısının 2021, 2022, 2023 ve 2024 yıllarının her birinde 100 adetlik artışla 2024 yılı sonu itibariyle 950 adete ulaşması,

7) 2020 yılında 350 adet olarak belirlenen konaklama envanterinde nokta bazlı veri sayısının 2021, 2022, 2023 ve 2024 yıllarının her birinde 100 adetlik artışla 750 adete ulaşması,

Hedeflenmiş, böylelikle bu sayılara ulaşılması durumunda plan uygulamasının başarılı olacağı ifade edilmiştir.

Devam Edecek…