Ali Rıza Avcan & Microsoft Copilot
Fark ettiyseniz şayet, ilk kez ikinci bir yazar ile birlikte bir yazıyı kaleme alıyorum… Hem de yapay zeka uygulamaları içinde başarılı olduğunu defalarca test edip kabullendiğim Microsoft Copilot uygulamasının sanal bilgileri sayesinde… Tabii ki başkalarının yaptığı gibi direksiyonu yapay zekaya teslim ederek değil, benim bizzat bulup öğrendiğim bilgileri bir de Microsoft Copilot uygulamasına sorarak sınadığım, yapılan yanlışları ya da eksiklikleri fark ettiğimde dikkate almadığım bir çalışma yöntemi ile… Yani insan bilgi ve muhakemesinin yapay zekanın önünde olması koşuluyla, ona teslim olmadan… O nedenle ilk kez denediğim bu durumu hoş görmeniz ve bu konuda yaptığım herhangi bir yanlışlık ya da eksiklik varda beni uyarmanız dileğiyle…
Bugün size çoğu insanın, özellikle de Mülkiyelinin haberdar bile olmadığı, İzmir‘deki başta Milli Kütüphane olmak üzere Ege ve Dokuz Eylül üniversiteleri kütüphaneleriyle Mülkiyeliler Birliği İzmir Şubesi kütüphanesinde bulamadığım; ayrıca, eski adı Mekteb-i Mülkiyye olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi‘nin kütüphanesi ile Mülkiyeliler Birliği Genel Merkezi Kütüphanesi raflarında yer almayan eski bir kitabın, tamı tamamına bundan 93 yıl önce İzmir‘de Ispartali Hafız Ali Bey‘le Kemal Turan‘ın Bakırcılar Çarşısı civarında risale, kitap ve gazeteler basan Hafız Ali Matbaası‘nda basılmış (1) değerli bir kitabın tanıtımını yaparak hazırladığım e-kitabını yeni yıl armağanı olarak sizlerle paylaşacağım:
“İzmir’de Mülkiye’nin 57. Yıldönümü (4 Kanunuevvel 1933)”
İnternette yaptığım taramalar sırasında bu kitabın Moda Müzayede Evi‘nin 24 Kasım 2019 tarihinde yapılan müzayedesinde satıldığını tesadüfen öğrenmiş, bunun üzerine önce benim kadim kitap kaynağım Nadir Kitap‘ın kayıtlarına bakarak satışta olmadığını, ardından aşağı yukarı bir hafta süren bir çaba sonucunda İzmir‘deki Milli Kütüphane, Ege Üniversitesi Kütüphanesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi ile Mülkiyeliler Birliği İzmir Şubesi kitaplığında bulamamış, Mülkiyeliler Birliği İzmir Şubesi Başkanı sevgili kardeşim Ali Şahin Akbulut ile şube sekreterimiz sevgili Yıldız Görer‘e bilgi vererek onlardan bu kitabın bulunması için yardım talebinde bulunmuştum.
Ardından Mülkiyeliler Birliği Genel Merkezi‘ne ulaşarak bu kitabın ellerinde olup olmadığını sormuş, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kütüphanesi ile TBMM Kütüphanesi kataloglarını taramış; ancak, kitaba ulaşamamıştım. Son bir çare olarak Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi‘ne baktığımda kitabın orada olduğunu büyük bir sevinçle öğrenmiş; ancak, dijital örneğini temin etmek mümkün olmadığı için Mülkiyeliler Birliği Genel Başkanı sevgili Mehmet Ali Yılmaz‘ı arayarak bu kitabın söz konusu kütüphaneden temini konusunda kendisinden yardım istemiştim.
Ancak bu arada sevgili dostum Dr. Serdar Şahinkaya ile yaptığımız WhatsApp sohbetleri sırasında onun uyarısıyla kitabın Nadir Kitap‘ta satışta olduğunu öğrenince kendi kendime aldığım yeni bir yıl armağanı olarak hemen satın almış ve kitap yılbaşı öncesinde elime geçmişti.
Kitabın “İçindekiler” bölümünden toplantı zaptının düzenlenerek kitaba dahil edildiği, toplantıya gelemeyenlere gönderilen saygı telgrafları ve onların cevaplarıyla sabık Borsa Komiseri Kemalettin Bey‘in “Mülkiye Tarihçesi “başlıklı konferansının metni ile Cumhuriyet Merkez Bankası Müdürü Nazif Bey‘in sunduğu “Paris Ulûmu Siyasiye Mektebi” isimli musahabesi (karşılıklı görüşme, görüşme, sohbet) metninin bu 33 sayfalık küçük kitapta yer aldığı anlaşılıyordu.
Dikkat edildiğinde her iki kitabın sağ üst köşesinde yazılı olan bir ithaf notu ve imzası bulunduğu görülmektedir. Moda Müzayede Evi tarafından satılan kitapla benim satın aldığım kitap üzerindeki bu notları okumaya kalktığımızda müzayede ile satılan kitabın kapak resmi çok küçük olduğu için üstünde yazılı olanları okumak mümkün olmamakla birlikte; benim satın aldığım kitabın sağ üst kısmına yazılan “Muhterem Fazlı Beyefendi” notunun altına 18.2.1934 tarihiyle takdim edenin imzasının atıldığını görebiliyor ve bu durumda “kim bilir, kim bu Fazlı beyefendi acaba?” diye bir soruyu sormaktan kendimizi alamıyoruz.
Kitabın “Toplantı Zabıtnamesi” başlıklı ilk bölümünde, Mekteb-i Mülkiye‘nin açılışının 57. yıldönümü nedeniyle 4 Kanunuevvel (Aralık) 1933, Pazartesi günü saat 17.00’de İzmir Cumhuriyet Halk Fırkası (Partisi) Merkezi‘nde yapılan toplantıya İzmir Valisi Kazım Paşa (Dirik), İzmir Belediye Reisi Doktor Behçet Salih (Uz), Emniyet Müdürü Feyzi (Akkor) ve Öksüzlere Yardım Cemiyeti Reisi Hamdi (Akyürek) beyefendiler, ajans ve basın temsilcileri dışında Mülkiye mezunlarından 22 kişinin katıldığı belirtilmektedir.
Toplantıyı kimin yöneteceği konusunda yapılan görüşmeler sonucunda mazeretleri nedeniyle toplantıya katılamayan Mülkiye mezunlarından Aydın Valisi (Pirinçzade) Fevzi (Toker), Denizli Valisi (Ali) Fuat (Sirmen), Sabık (Eski) Aydın Mutasarrıfı (Sancak yöneticisi) Tüccar Tevfik, Mülkiye Müfettişi Halil Rifat, Tüccar Şerif Remzi (Reyent), Tüccar (Mehmet)Nazmi Topçuoğlu, Kemalpaşa Kaymakamı Muhittin, Glen Tütün Şirketi (GleTobacco Company)‘nden Namık, Bayındır Kaymakamı Remzi, Kula Kaymakamı Sait, Kuşadası Kaymakamı (Abdullah) Dilaver (Argun, 1922 mezunu), Küçük Bahçe Nahiyesi Müdürü Ekrem ve Adagide Nahiyesi Müdürü Ekrem (Gönen, 1932 mezunu) beyefendilerin telgraf ve mektupları okunmuştur.
Çok ilginç bir şekilde Microsoft’un yapay zeka uygulaması Copilot ile birlikte oldukça ayrıntılı bir şekilde araştırıp teyit ettiğimiz bilgiler çerçevesinde; toplantıya katılanların isimleri, hem İzmir‘deki hem de ülkemizdeki Mülkiyeli kamu yöneticileri açısından oldukça ilginç bir tabloyu ortaya koymuştur:
01. 1315 (1898) mezunu İzmir Mektupçusu (Yazı İşleri Müdürü) (Mehmet) Şemi (Ünalan) Beyefendi,
02. 1319 (1903) mezunu Tüccar İsmail Hakkı (Sur) Beyefendi,
03. 1319 (1903) mezunu Şirketler Komiseri (Mustafa) İzzet (Zaimoğlu) Beyefendi,
04. 1320 (1904) mezunu Balıkesir Mebusu ve CHF İzmir Başkanı (Hüseyin) Hacim Muhittin (Çarıklı) (1881-1965)(15 Temmuz 1931-11 Temmuz 1934 dönemi CHF İzmir İl Başkanı),
05. 1321 (1905) mezunu Mülkiye Baş Müfettişi Nedim Nazmi (Gürmen) Beyefendi,
06. 1321 (1905) mezunu Mülkiye Müfettişi Hikmet (Mehmet Hikmet Soyman) Beyefendi,
07. 1324 (1908) mezunu Afyon İnhisarında (Tekel) Ferit (Süleyman Ferid) Beyefendi,
08. 1326 (1910) mezunu İzmir Vali Muavini Saip (Mehmed Saib Okay) Beyefendi,
09. 1326 (1910) mezunu İzmir Kız Lisesi Müdürü Haydar (Ali Haydar Candanlar) Beyefendi,
10. 1327 (1911) mezunu İşçiler Birliği Umumi Katibi (Genel Sekreteri) Medeni Beyefendi,
11. 1327 (1911) mezunu Alman Konsoloshanesi‘nde S. Namık (Süleyman Namık Diler) Beyefendi,
12. 1329 (1913) mezunu Selçuk‘ta Hamit Sami (Abdülhak Hamit Sami Akıncı) Beyefendi,
13. 1330 (1914) mezunu Seferihisar Kaymakamı Ali Rıza (Tarhan) Beyefendi,
14. 1331 (1915) mezunu Sabık Maarif Emini (Bölgesel Eğitim Sorumlusu) Midhat (Arukan) Beyefendi,
15. 1337 (1921) mezunu Cumhuriyet Merkez Bankası Müdürü Nazif (Tevfik İnan) Beyefendi,
16. 1337 (1921) mezunu sabık (eski) Borsa Komiseri Kemalettin (Turgut Apak) Beyefendi,
17. 1338 (1922) mezunu Menemen Kaymakamı Nihad (Ali Nihad Şenman) Beyefendi,
18. 1338 (1922) mezunu Akhisar Kaymakamı Cavit Beyefendi,
19. 1927 mezunu Foça Kaymakamı Hilmi Beyefendi,
20. 1930 mezunu Maliye Müfettişi Celal Beyefendi,
21. 1931 mezunu Ahmetli Nahiyesi Müdürü Muhsin Beyefendi,
22. 1931 mezunu İzmir Vilayet Maiyet Memuru Şefik Beyefendi.
Toplantı nedeniyle gönderilen tazim (saygı) ve tebrik telgraflarıyla cevapları arasından biri ise Balıkesir Meb’usu Hacim Muhittin‘in 4 Aralık tarihli mesajına karşılık Gazi M. Kemal‘den gelen 6 Aralık 1933 tarihli mesajdır:
“İzmirde Balıkesir Meb’usu ce C. H. Fırkası Reisi Hacim Muhittin Beyefendiye, Mülkiye Mektebinin kuruluşunun 57nci Yıldönümünü kutlulamak için C.H.F. merkezinde toplanmış olan Mülkiyelilerin zatı ậliniz vasıtasile bana bildirdikleri güzel duygulardan mütehassis oldum. Yüksek inkilập ülküsüne bağlılıklarını söyleyen bu aydınlık, şuurlu heyetin millet ve memlekete yararlı hizmetlerde muvaffakiyetini diler, cümlesine selam ve teşekkür ederim efendim.” Ankara: 6.12.1933, Reisicumhur Gazi M. Kemal.
Tazim (saygı) ve tebrik amacıyla telgraf gönderen diğer şahıslar ise Büyük Millet Meclisi Reisi Alp Kazım (Karabekir), Başvekil İsmet (İnönü), C.H.F. Katibi Umumisi Recep Peker namına Erzincan Meb’usu Saffet (Arıkan), Maarif Vekili (Yusuf) Hikmet (Bayur) ve İstanbul‘daki Mülkiye Mektebi Müdürü Şükrü (Hüseyin Şükrü Baban)’dür.
Bu toplantı sayesinde farkına vardığım bir gerçek ise, toplantının yapıldığı CHP İzmir il başkanlığı binasının İzmir‘in neresinde olduğu ya da hangi binada faaliyette olduğuna dair tek bir bilgi ya da görselin mevcut olmayışıdır. CHF‘nin Trabzon, Manisa ve Kütahya gibi daha küçük ve önemsiz il binalarının ismi ya da görseli İnternette dolaşırken CHF açısından daha önemli ve büyük bir kentte il başkan binasının hangi adreste olduğunun bilinmeyişi ve o binanın ya da binaların korunup bugünlere getirilmeyişidir.
Bence İzmir‘deki mimarların ve onların meslek örgütü TMMOB Mimarlar Odası İzmir Şubesi ile üniversitelerin mimarlıkla ilgili bölümlerinde çalışan akademisyenlerin bugünden itibaren Cumhuriyet Halk Fırkası, Demokrat Parti, Serbest Cumhuriyet Fırkası gibi kentin siyasi tarihi açısından önemli mekanlardaki değişim ve gelişimi ortaya koyan araştırmalar yaparak içlerinde benim de bildiğim Basmane Hurşidiye mahallesindeki demir kapısı, CHF‘nin amblemi Altıok ile süslü binayı ve buna benzer binaların döneminde hangi amaçla kullanıldığını araştırılarak o yapılara sahip çıkılması sağlanmalıdır.
Toplantının devamında neler yapıldığını anlatmaya kalktığımızda, toplantının üçüncü bölümünde eski borsa komiseri 1921 mezunu Kemalettin Turgut Apak‘ın Mülkiye tarihçesi ile ilgili uzun ve ayrıntılı bir konferans verdiğini, onu takiben 1921 mezunu Cumhuriyet Merkez Bankası Müdürü Nazif Tevfik İnan‘ın Mülkiye ile Paris Siyasi Bilimler Akademisi (Paris Ulumu Siyasi Mektebi) arasındaki benzerliklerle farkları ele alan bir konferans verdiğini görürüz.
Bence bu toplantı ile ilgili en önemli husus, toplantıda yapılan konuşmaların kayıt altına alınıp yayınlanması için karar almış olmalarıdır. Böylelikle baskı sayısı az da olsa bu yayın ortaya çıkmış ve 92 yıl sonra bize yeni yeni bilgiler sunmuştur.
Mekteb-i Mülkiyye‘nin kuruluşunun 57. yıldönümü nedeniyle İzmir CHF il merkezinde yapılan ve Reisicumhur Gazi M. Kemal tarafından gönderilen telgrafla kutlanan bu toplantı ile ilgili olarak İzmir yerel basınında bir habere rastlamamakla birlikte; Hakimiyeti Milliye Gazetesi‘nin 4 Aralık 1933 tarihli nüshasında Zeki Mesut tarafından kaleme alınan “Bir Yıl Dönümü” başlıklı yorum yazısı da oldukça dikkat çekicidir.
Bence bu yazının en önemli kısmı bu kitabı bundan böyle nasıl kullanacağımla ilgili bilgileri vereceğim bu bölümdür… Sizleri bu konuda meraklandırmamak için bu kitap elime geçer geçmez ilgili olan herkesle paylaşmak için tarayarak bir e-kitap haline getirdiğimi, ilk nüshaları Mülkiyeliler Birliği Genel Başkanı Mehmet Ali Yılmaz, Mülkiyeliler Birliği İzmir Şube Başkanı Ali Şahin Akbulut ve kitabı Nadir Kitap‘tan almamı sağlayan Dr. Serdar Şahinkaya‘ya gönderdiğimi, taradığım kitabı herkesin edinmesi için PDF formatındaki e-kitabı yazımın sonuna eklediğimi söyleyebilirim. Kitabın orijinal baskısını ise en kısa zamanda 1972-1981 döneminde aldığım lisans, lisansüstü ve doktora eğitimleriyle beni hayata hazırlayan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi‘nin kütüphanesine bağışlayacağım.
Bundan sonraki tek dileğim ise bu kitaptaki bilgilerin Türkiye, Mülkiye ve İzmir tarihi açısından tekrar tekrar incelenerek yeni bilgilerin üretilmesine yardımcı olmasıdır…
Hiçbir kitap sahipsiz değildir; hele ki, konusu Mülkiye ve Mülkiyeliler ile ilgili ise…
Son bir söz olarak, bu kitabı temin edip almam konusunda bana yardımcı olan Dr. Serdar Şahinkaya ile Mülkiyeliler Birliği İzmir Şubesi sekreteri sevgili Yıldız Görer‘e, sevgili dostum Orhan Beşikçi‘ye ve Microsoft Copilot arkadaşa yaptığı yardımlar için teşekkür etmek isterim…
Yararlanılan Kaynaklar
(1) Batı, Y., General Kazım Dirik ve Trakya Umum Müfettişliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2008,
(2) Çankaya, A., Son Asır Türk Tarihinin Önemli Olayları ile Birlikte Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler (Mülkiye Şeref Kitabı), 6511 sayfa.
(3) Çalık, O., Cumhuriyet Döneminde Foça 1923-1938, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2019,
(4) Gülmez, M. ,”1936 İş Yasası’nın Hazırlık Çalışmaları“, Î.Ö. İktisat Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Araştırma Merkezi’nce düzenlenen “İş Kanunu’nun 50. Yılı” konulu 1985-986 yılı Sosyal Siyaset Konferansları, 24 Nisan 1986.
(5) Öztekinli Vural, D., İzmir’de Cumhuriyet Halk Fırkası’nın Kuruluşu ve Teşkilatlanması (1923-1938), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2017,
(6) Uyar, H., “Devletin İşçi Sınıfı ve Örgütlenme Girişimi., CHP İzmir İşçi Esnaf Cemiyetleri Birliği“, Tarih ve Toplum, Sayı 160, Nisan 1997, ss.14-20.
(7) Yalvaç, M., (2021) “1932-1933 Yıllarında Taşrada Faaliyette Olan Resmî ve Hususi Matbaalar ile Bunların Neşriyatı Üzerine Bir Değerlendirme“, Zemin, Sayı 4, 2021, s.270-293.
(8) Yılmaz, Z., CHP Parti Müfettişlik Raporlarına Göre İzmir (1935-1950), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2019, – YLT.pdf
Kent Stratejileri Merkezi 