İzmir’in unutulan sanatçıları 30 – Necdet Levent

Ali Rıza Avcan

Bugünkü sanatçımızı size anlatıp hatırlatmaya başlamadan önce kendimle ilgili özel bir anıyı paylaşmak isterim:

Üniversiteyi bitirip çalışmaya başladığım günlerde, uzun yıllardır aklımda olan bir hayali gerçekleştirerek aynı kentte ailemden ayrı bir ev sahibi olmuş, böylelikle hayatı öğrenip ayaklarımın üstünde durma talimlerime başlamıştım. Tabii ki annemin ve babamın tüm muhalefetine rağmen…

İşte o dönemde evime konuk gelen üniversiteden arkadaşım Ufuk Kaptan ve nişanlısı Miyase Erverdi sayesinde bir grup opera ve koro sanatçısı ile tanışmıştım. O sanatçılardan biri olan tenor Ömer Yılmaz, Opera‘da çaycılık yapan annesinin yanına gidip gelmekle başlayan müzik sevgisini başarılı bir tenor olma noktasına ulaştıran ve geleceği parlak bir sanatçıydı. Onu ilk kez, Carl Orff‘un ünlü eseri Carmina Burana‘nın Türkiye prömiyerinde dinlemiş, “bu çocuk bizim arkadaşımız” diyerek böbürlenmiştim.

Benim klasik müzikle tanışmamı sağlayan, giderek hangi eserin hangi orkestra şefi tarafından yorumlandığına ilişkin tahminlerde bulunmaya başladığım dönemdeki oyun arkadaşlarım işte o Ömer Yılmaz, balerin Ahmet, koro sanatçısı Ufuk ve soprano Miyase idi. Ailemden ayrı yaşadığım o dönemde gelerek bende kalan bu sanatçılar, buna ek olarak daha sonra Ufuk‘la evlenen Miyase‘nin Almanya‘ya eğitime gitmesi nedeniyle benimle ev arkadaşı olan Ufuk benim için öğretmenlik yapmış, evimi adeta bir akademiye dönüştürmüşlerdi.

İşte o nedenle, bana klasik müzik sevgisini aşılayan ve iki ayrı yorumu birbirinden ayırt yetisi kazandıran arkadaşım rahmetli Ömer Yılmaz‘ı saygıyla anıyor, balerin Ahmet‘e, şimdi Avusturya‘da yaşayan koro sanatçısı Ufuk‘la Almanya‘da ünlenen soprano Miyase‘ye ise saygı ve selamlarımı iletiyorum.

Gelelim bugünkü sanatçımıza…

Bugünkü sanatçımız, yıllardır Kemeraltı sokaklarında dolaşıp 2004-2007 döneminde Tarihi Kemeraltı Esnaf Derneği‘ndeki genel koordinatörlük görevim nedeniyle Kemeraltı‘ndaki her esnafı tanıdığımı zannettiğim bir zamanda karşıma çıktı ve yaşadığı süre içinde benim onu bulup tanıyamadığım, sohbet edip ilminden, irfanından yararlanamadığım bir sanatçı. Kemeraltı, işte böylesine halen keşfedilmemiş ya da değeri bilinmemiş insanları nedeniyle bir dünya mirası olma özelliğini taşıyor… Tabii ki, bilip de anlayana… Her an karşınıza çıkacak yeni bir sürpriz, sizi heyecanlandıracak yeni bir değerle sizi alıp kendi içine sokuyor, adeta kendini zorla sevdiriyor…

O nedenle İzmirli Necdet Levent‘i sağlığında tanıyamadığım için, aynen arkadaşım tenor Ömer Yılmaz‘ı lanet bir hastalık nedeniyle kaybettiğimizde olduğu gibi üzülüyor ve kahroluyor, keşke onun bugün kapanmış olan Kemeraltı, Fevzi Paşa Mahallesi 847/1 Sokak No.6/2F adresindeki Levent Müzik Evi isimli işyerini bulup sohbet edebilseydim diyorum…

Evet, bugün hatırlatıp anmaya çalışacağımız sanatçı, bugüne kadar anlatıp hatırlatmaya çalıştığım sanatçılardan farklı olarak, 26 Aralık 1923 tarihinde İzmir‘de doğup 94 yaşındayken 1/2 Aralık 2017 tarihinde İzmir‘de doğmuş; değil yaşadığı kente, ülkemiz ve dünya müzik kültürüne büyük katkılarda bulunmuş değerli bir Klasik Batı Müziği bestecisi. Hem de Cumhuriyet’le yaşıt değerli bir sanatçı…

Ailesi Mora İsyanı sonrasında önce Selanik’e göç etmiş, Selanik‘in de kaybedilmesi üzerine İzmir‘e gelip yerleşmiş muhacir bir aile… Ailesinin ve ağabeyinin sonradan Aydın‘a yerleşmesi nedeniyle ilk ve ortaokulu Aydın‘da okumuş. Evde piyano olması ve kardeşlerinin müzik aleti çalıyor olması nedeniyle müzikle iç içe bir çevrede büyümüş, ilk yıllarda mandolin çalarak edindiği bilgileri Ankara Musiki Muallim Mektebi mezunu öğretmenlerin yardımıyla geliştirmiş, o nedenle Naci Gündem‘in İzmir‘de kurduğu “Mandolinata Orkestrası” ile verdiği konserlere birçok kez özel olarak davet edilmiş ve solist sanatçı olarak katıldığı konserlerde Bach‘ın sonatlarını, Paganini‘nin “Şeytan Kahkahası” diye bilinen Opus 13 numaralı kaprisini seslendirmiş. Nitekim bu olağanüstü mandolin sevgisi nedeniyle Opus 1 numarasını verdiği ilk eseri 1947’de “Op. 1 Mandolin Etüdü” eseri olmuş.

Necdet Levent, İstanbul Hukuk Fakültesi (1944-1949)’nde eğitimine devam ederken İstanbul Belediye Konservatuvarı‘nda görev yapan Seyfettin Asal (1901-1955) ile keman ve armoni çalışmıştır. Aldığı bu eğitim onun klasik armoni ile tanışmasını sağlamış, 1952 yılında yaylı çalgılar orkestrası için yazdığı “Op. 2 Melancolia” ve “Op. 3 Fugue” isimli eserleri bestelerindeki klasik armoni etkilerini ortaya koymuştur. Sanatçının bu dönemde yazdığı eserler ilk beste deneyimleri olarak İTÜ Öğrenci Orkestrası‘nca seslendirilmiştir.

Askerlik sonrasında ağabeyinin vefatı üzerine eğitimini yarıda bırakarak ailesinin yaşadığı Aydın‘a dönmüş ve bu on yıllık sürede hiç beste yapmamıştır.

Necdet Levent, 1956-1957 yıllarında Ankara Radyosu‘nda çalışan arkadaşı müzik eleştirmeni ve viyolonist Faruk Güvenç (1926-1982) aracılığıyla besteci Bülent Arel (1919-1990) ile tanışmıştır. Bülent Arel kendisine modern müziğin temelini oluşturan 12 ton tekniği ile ilgili bilgiler vermekle kalmamış, aynı zamanda ünlü Alman müzikolog Herbert Eiwert (1897-1972)’in armoni kitabını vererek de destekte bulunmuştur. Arel‘in Levent üzerindeki etkisi büyük olmuş ve ondan öğrendiği 12 ton tekniği ile kendisinde “serbest yazma” fikri gelişmiş ve kompozisyonlarında daha özgür davranabileceğini görmüştür. “2 Numaralı Yaylı Çalgılar Kuartet“inde bu etkileşimin izlerini görmek mümkündür.

Necdet Levent, müzikolog ve besteci Kemal İlerici (1910 – 1986) tarafından geleneksel Türk müziği bünyesinden, makamlara ve halk havalarına uygun bir armoni sistemi çıkarmaya çalışıp bir oktavda 53 komma ayrıntısında mikrotonal (ara-perdelere dayalı) bir çokseslilik tekniği olarak geliştirdiği “dörtlü armoni sistemi“ni Kemal İlerici ile yazışarak çalışmış ve eserlerini ona göndererek öğrenmiş; ancak, yazdığı eserlerde Kemal İlerici‘den farklı olarak ezgiye önem vermiş, dörtlüsel armoninin ezgisel güzellik olmadan tat vermediğini ifade etmiştir.

Sanatçının ilki 1942 yılında , sonuncusu da 2012 yılında yazılmak üzere değişik formlarda toplam 55 eseri bulunmaktadır. Bu eserlerinden 10’u yurtiçinde, 4’ü de Warendorf (Almanya), Washington (ABD), Köln (Almanya) ve Belçika gibi yabancı ülkelerde seslendirilmiştir.

Ancak biz İzmirliler için en önemli konu, sanatçının 1987’de besteleyip 1988’de İzmir Devlet Senfoni Orkestrası tarafından seslendirilen “Op. 24 İzmir Üvertürü” eseri ile 1998 yılında yazıp Nr.1 olarak işaretlediği “Op.44 75. Yıl Cumhuriyet Marşı (senfonik orkestra için)” ile 1999 yılında yazıp Nr.2 olarak işaretlediği “Op.45 75. Yıl Cumhuriyet Marşı (piyano eşlikli şan)” eserlerinin hiç bir film ya da video kaydının bulunmayışı, bu üç değerli eserden birçok İzmirlinin ve İzmir‘deki merkezi ve yerel yönetimlerdekilerin haberdar olmayışıdır.

Neyse ki, İKSEV basın ve halkla ilişkiler danışmanı sayın Sirel Ekşi‘nin verdiği bilgiye göre, sanatçının kızı Ayşegül Levent Gülgeze tarafından İKSEV‘e bağışlanan el yazması notalar arasında “Op. 24 İzmir Festival Üvertürü” ile orkestra için bestelenmiş “Op. 44 Cumhuriyet Marşı” ve mandolin ve çello yaylılar için bestelenmiş “Op.45 Cumhuriyet Marşı” isimlerinin bulunduğunu öğrenip içim rahat etti. Benim için değerli olan bu bilgiyi verdiği için kendilerine teşekkür ediyorum.

Ardından da öncelikle bu iki eserin, ardından da diğer eserlerinin, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile yaptığı sponsorluk çerçevesinde İzmir Devlet Senfoni Orkestrası tarafından seslendirilerek ve kayıt altına alınarak, Cumhuriyet‘in ilanından 1 ay 27 gün sonra Cumhuriyet‘in içine doğan 1923 doğumlu bir İzmirli bestecinin İzmir halkına armağanı olarak sunulmasını beklerim.

Bu arada sizlerin bu satırları okurken aklınızdan geçirdiğinize emin olduğum, “batıda olsaydı böyle bir sanatçıyı yere göğe koyamazlar, adını, sanını, doğduğu sokağa, eve, adına uygun bir kültür, sanat ya da müzik merkezine verirlerdi” dediğinizi duyar gibi oluyor ve aynı hayıflanma ya da dileğe ben de katılıyorum.

Bu konuda yapılacak diğer yeni bir görev de, İzmir’de verilen tüm kültürel etkinliklerin, özellikle de İzmirli kültür, sanat ve bilim insanlarına ait tüm gösteri, oyun, konuşma, toplantı ve konserlerin kayıt altına alınarak bu asıl ya da kopya kayıtları koruyacak dijital bir arşivin Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi‘nde oluşturulması olmalıdır.

Sanatçının Tüm Eserleri

• ORKESTRA İÇİN
• Op. 5 İki Senfonik Parça, büyük orkestra için, 1960.
• Op. 13 Ferahnak Semai, orkestra için, 1977.
• Op. 15 Fasıl, orkestra için, 1978. Dünya prömiyeri: İzmir Devlet Senfoni Orkestrası, 1978.
• Op. 17 Çoban Yıldızı, orkestra için bale müziği, 1983.
• Op. 18 Çoban Yıldızı, bale suiti, 1984; dünya prömiyeri: İzmir Devlet Senfoni Orkestrası, 1985.
• Op. 24 İzmir Uvertürü, orkestra için uvertür, 1987; dünya prömiyeri: İzmir Devlet Senfoni Orkestrası, 1988.
• Op. 27 Romans, solo keman ve orkestra için, 1987.
• Op. 28 Aşkın Çiçekleri, büyük orkestra için, 1989.
• Op. 50 Senfoni Nr. 1, 2005.
• Op. 52 Senfoni Nr. 2, 2007-2008.
• Op. 54 Ve Sonrası Senfonik Şiir, senfoni orkestrası için, 2010.
• Op. 55 Günlükten Sayfalar, senfoni orkestrası için, 2010.
• Op. 44 75. Yıl Cumhuriyet Marşı Nr. 1, senfoni orkestrası için,, 1998.
• Op. 25 Göresleme, Çağrı ve Barıi çocuk korosu ve piyano için, 1989, İlk seslendirme: İzmir Devlet Operası Çocuk Korosu, 1994.
• KONÇERTOLAR
• Op. 21 Keman Konçertosu No: 1, keman ve büyük orkestra için, 1981-83; dünya prömiyeri: Warendorf VHS Orkestrası, solist: Muharrem Cenker, 1987.
• Op. 39 Keman Konçertosu No: 2, keman ve orkestra için, 1992-93.
• ODA ORKESTRASI İÇİN ESERLER
• Op. 1 Melancolia, yaylılar orkestrası için, 1952; dünya prömiyeri; İstanbul Teknik Üniversitesi Orkestrası, 1953.
• Op. 3 Fugue, yaylılar orkestrası için, 1952; dünya prömiyeri: İstanbul Teknik Üniversitesi Orkestrası, 1953.
• Op. 4 Mevsimler, yaylılar orkestrası için, 1958.
• Op. 8 Yaylı Dörtlü, No.3i flüt ve oda orkestrası içi, 1978, İlk seslendirilişi: Yaylı Çalgılar Orkestrası, Ankara, solist: Aydın İlik, 1978.
• Op. 15 Altı Parça, oda orkestrası için, 1979.
• Op. 20 Konçertino, yaylılar orkestrası için, 1988; dünya prömiyeri: İzmir Devlet Senfoni, 1994.
• Op. 21 Suite, solo flüt ve yaylılar orkestrası için, 1988; dünya prömiyeri: Köln Senfoni Orkestrası, yöneten: Betin Güneş, 1993.
• Op. 22 Çoban Yıldızı, Bale Müziği,flüt ve yaylı beşliler için, 1983.
• Op. 25 Konçertino, yaylı çalgılar orkestrası için, 1988.
• Op. 26 Flüt ve Yaylı Çalgılar Orkestrası İçin Süit, 1988.
• Koro İçin Eserler
• Op. 25 Göresleme, Çağrı ve Barış, çocuk korosu ve piyano için, 1989. İlk seslendirilişi: İzmir Devlet Operası Çocuk Korosu, 1994.
• Op. 1 Mandolin İçin Etüd, 1942.
• Bale İçin Müzikler
• Op. 22 Çoban Yıldızı, Bale Müziği, flüt ve yaylı beliler için, 1983.
• Op. 22 Çoban Yıldızı, Bale Süiti, 1984.
• Op. 28, Sevgi Çiçeği, Bale Müziği, orkestra için, 1989.
• Piyano İçin Eserler
• Op. 16 Piyano İçin On Parça, 1978-1979.
• Op. 6 Piyano İçin 4 parça, 1963.
• Op. 7 Deli Dumrul Bale Müziği, piyano, 1970.
• Oda Müziği Eserleri
• Op.18 Altı Parça, Yaylı Çalgılar Orkestrası için, 1979.
• Op. 19 İki Semai, keman ve piyano için, 1980.
• Op. 20 Peşrev, döt keman için, 1980.
• Op. 29 Duo, keman ve çello için, 1989.
• Op. 32 Andante con estro poetico, solo keman için, 1990.
• Op. 33 Fantazi, keman ve piyano için, 1990.
• Op. 34 Romans, keman ve viyola için, 1990.
• Op. 35 Dup, keman ve viyola için, 1990.
• Op. 38 Flüt ve piyano için parçalar, 1993.
• Op. 9 İki Parça, iki obua, fagot ve klarinet için, 1975.
• Op. 10 Beşil, alto saksafon ve yaylı dördül için, 1975.
• Op. 11 Yaylı dördül No.2, 1975, İlk seslendirme: Sussise Quartet, Washington, 1991.
• Op. 12 Yaylı dördül No.3, üç saz eseri, 1976, İlk sesslendirme: Alapınar Dörtlüsü, 1976.
• Op. 24 İkili, flüt ve viyola için, 1989, İlk seslendirme: Aydın İlik, Erika Farkas, 1990.
• Op. 26 Andante (con estro poetica), keman ve piyano için, 1990, İlk seslendirme: Olgu Kızılay ve Payam Gül, 1993.
• Op. 27 Fantezi, keman ve piyano için, 1990.
• Op. 28 Romans, keman ve viyola için, 1990.
• Op. 29 Butterfly, keman ve viyola için, 1990.
• Op. 31 Nostalji, flüt ve piyano için, 1983-92, İlk seslendirme: Commune D’exelles Academie de MUsique, Belçika, 1993.
• Op. 32 Adagio ve Allegretto, keman, viyola ve piyano için üçlü, 1993.
• Op. 36 Yaylı Çalgılar İçin Parçalar, 1991.
• Op. 37 İki Romans, keman ve piyano için, 1991.
• Op. 40 Peşrev, klarinet-piyano, 1993.
• Op. 40/a Beste, klarinet-piyano, 1993.
• Op. 41 Üç Flüt İçin Piyano Eşlikli Parça, 1994.
• Op. 43 Trio, keman-viyola-piyano, 1994.
• Op. 46 Alelgro, 2 keman ve piyano için, 2000.
• Op. 47 Solo Keman İçin 4 Parça, Hazar Alapınar’ın 4 şiiri üzerine, 2000.
• Op. 48 Süit, keman ve piyano için, 2001.
• Op. 49 Keman ve Yaylı Orkestrası İçin 3 Parça, 2002.
• Op. 51 Şiirler, yaylı çalgı orkestrası için, 2006.
• Op. 51/a Şiirler, yaylı çalgı kenteti için, 2006.
• Op. 53 Poem, keman-viyola-piyano için, 2008.
• Op. 45 75. Yıl Cumhuriyet Marşı Nr. 2, Piyano eşlikli şan, 1999.
• Çocuk Şarkıları
• Op.30 Çağrı, piyano eşlikli çocuk şarkısı, 1989.
• Op. 31 Göresleme, piyano eşlikli çocuk şarkısı, 1989.
• Op. 42 Barış, piyano eşlikli çocuk şarkısı, 1994.
• Kitapları
• Çağdaş Türk Müziğinde Dörtlü Armani, 1. Basım 1995, 2. Basım 1996.
• Çalgı ve Orkestralama Bilgisi, 1997.
• Türk ve Batı Müziği, Ezgilerde Çokseslilik Yöntemi, 1998.
• Basılı Yapıtlar
• Piyano İçin 10 Parça, 4. Basım, 1997.
• İki Romans, keman ve piyano için, 2. Basım, 1994.
• Yaylı Çalgılar İçin Parçalar, 2. Basım, 1997.
• Yaylı Dördül No.2, 2. Basım 1997.
• Peşrev, Beste ve İki Semai, keman ve piyano için, 1993.
• Flüt İçin Parçalar, flüt ve piyano için, 1993.

Yararlanılan Kaynaklar

Akyol, E. D. “Necdet Levent’in Elele, Yemeni ve Efe Eserlerinin Düzenlenerek Viyola Eğitiminde Kullanılabilirliğine Yönelik Öğretim Elemanı ve Öğrenci Görüşleri“, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa, 2021.

Baylan, M. S., “Aşkın Çiçeklerinin Büyük Bestecisine“, https://www.mavi-nota.com/yazi/ayrinti/626

Erdoğan A., “Necdet Levent’in Geçmişten Günümüze İlgilendiği Armoni Stilleri ve Bu Stillerin Eserlerindeki Etkisi“, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya, 2014, https://www.muziklopedi.org/?/Bildiri/17

Görgülü, Ö., “Yüzyıl Çağdaş Türk Müziğinde Viyola Repertuvarı“, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 2006.

Karabeyoğlu, B. “Muammer Sun’un Piyano İçin Yurt Renkleri (1.Defter) ve Necdet Levent’in Piyano İçin On Parça eserlerinin piyano eğitimi açısından incelenmesi“, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne. 2017.

Kurtaslan, Z., Ergan, M. S., Kutluk, Ö. “Necdet Levent’in 1 Numaralı Keman Konçertosu’nun Kemal Öğretimindeki Temel Davranışlara Yönelik İçerik Analizi“, İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, Cilt 2, Sayı 5 (2012), sh.187-200.

“İzmirli Besteci Necdet Levent Müziksev’de Anıldı“, https://www.sanattanyansimalar.com/izmirli-besteci-necdet-levent-muziksev-de-anildi/4141

Necdet Levent, https://tr.wikipedia.org/wiki/Necdet_Levent